Dopamina w DZM

Dopamina działa jako przekaźnik nerwowy w mózgu, gdzie uczestniczy w kontroli ruchów i napędu oraz w regulacji wydzielania prolaktyny. Poza ośrodkowym układem nerwowym powstaje między innymi w nerkach, przewodzie pokarmowym i rdzeniu nadnerczy. Ilość dopaminy w moczu nie odzwierciedla jej stężenia w mózgu, ponieważ w dużej części pochodzi ona z tkanek obwodowych, przede wszystkim z nerek. Dopamina oraz jej metabolit, kwas homowanilinowy, są wydalane z moczem.

Dopaminę w DZM oznacza się, gdy lekarz podejrzewa guz wydzielający katecholaminy. Podejrzenie takie nasuwa nadciśnienie stałe albo występujące napadami, zwłaszcza gdy towarzyszą mu ból głowy, szybkie bicie serca i obfite poty. Oznaczenie wykonuje się przy poszukiwaniu guza chromochłonnego nadnerczy lub przyzwojaka położonego poza nadnerczem, a u dzieci także nerwiaka zarodkowego. Bywa też wykorzystywane w obserwacji po leczeniu takich guzów. Stężenie we krwi zmienia się z minuty na minutę, natomiast zbiórka całodobowa pokazuje sumaryczne wydzielanie w dłuższym okresie.

Wyraźnie zwiększone wydalanie dopaminy może wskazywać na guz neuroendokrynny, który wytwarza duże ilości tej katecholaminy. Sam wynik nie przesądza jednak o rozpoznaniu, bo dopamina jest mało swoistym wskaźnikiem. W diagnostyce guza chromochłonnego większe znaczenie mają metabolity katecholamin, dlatego lekarz często zleca równolegle metoksykatecholaminy w DZM, a u dzieci także kwas wanilinomigdałowy w DZM. Ostateczne wnioski wymagają zestawienia z objawami i badaniami obrazowymi.

Najwięcej błędów wynika z samej zbiórki. Pominięcie którejś porcji moczu zaniża wynik, a brak kwasu w pojemniku sprzyja rozkładowi dopaminy. Wydalanie katecholamin rośnie także pod wpływem znacznego stresu i forsownego wysiłku. Lewodopa, stosowana w chorobie Parkinsona, jest przekształcana w dopaminę i może znacznie podnieść jej ilość w moczu, a wpływ mają również inne leki działające na układ współczulny. O ewentualnym odstawieniu leku decyduje lekarz.

Stabilizator wydaje punkt pobrań, z którym należy się porozumieć przed badaniem. Stanowi go fiolka zawierająca 10 ml kwasu solnego w stężeniu 6N (HCl). Dzień przed zbiórką trzeba mieć gotowe czyste, zakręcane naczynie z podziałką, mieszczące 2–3 litry.

• Zbiórkę rozpoczyna się o stałej porannej godzinie, np. o 6.00. Pierwszy mocz po przebudzeniu oddaje się do toalety.
• Kolejną porcję oddaje się do naczynia i od razu wlewa do niej kwas z fiolki. Kiedy objętość moczu przekroczy 1 litr, dodaje się drugą fiolkę.
• Mocz gromadzi się w naczyniu przez całą dobę, kończąc na pierwszej porcji oddanej po przebudzeniu następnego dnia. Naczynie trzyma się w chłodnym miejscu.
• Na końcu odczytuje się objętość zebranego moczu, starannie go miesza i przelewa próbkę do jednorazowego, zakręcanego pojemnika.
• Pojemnik opisuje się danymi osoby badanej (imię, nazwisko), godzinami startu i końca zbiórki, objętością dobową oraz oznaczeniem „DZM + HCl”. Próbkę dostarcza się możliwie szybko.

Jedna fiolka kwasu przypada na litr moczu. Przy mniejszej spodziewanej objętości dobowej, np. u małego pacjenta, ilość kwasu zmniejsza się odpowiednio do ilości moczu. Kwas solny jest żrący, dlatego przy jego wlewaniu trzeba zachować ostrożność.

• Metoksykatecholaminy w DZM – metanefryny, czyli metabolity adrenaliny, noradrenaliny i dopaminy,
• Kwas wanilinomigdałowy w DZM – końcowy metabolit amin katecholowych,
• Chromogranina A – białko wydzielane przez guzy neuroendokrynne,
• Kreatynina w DZM – pozwala sprawdzić, czy zebrano mocz z pełnej doby.