Lipidogram to jedno z podstawowych badań krwi, które pozwala ocenić gospodarkę lipidową organizmu i ryzyko chorób sercowo-naczyniowych. Badanie wykrywa nieprawidłowości związane z cholesterolem i trójglicerydami, które mogą prowadzić do miażdżycy, zawału serca oraz udaru mózgu, często długo bezobjawowo.
Lipidogram jest badaniem profilaktycznym, ale również elementem diagnostyki i kontroli leczenia u pacjentów z już rozpoznanymi zaburzeniami lipidowymi.
Co obejmuje lipidogram? Skład badania
Standardowy lipidogram obejmuje oznaczenie pięciu parametrów:
• cholesterol całkowity,
• cholesterol HDL,
• cholesterol LDL,
• cholesterol nie-HDL,
• trójglicerydy.
Każdy z nich dostarcza innej informacji i dopiero ich łączna interpretacja daje pełny obraz ryzyka sercowo-naczyniowego.
Cholesterol całkowity – dlaczego nie wystarczy sam wynik?
Cholesterol całkowity to suma wszystkich frakcji cholesterolu we krwi.
Jego podwyższony poziom nie zawsze oznacza problem, ponieważ może wynikać zarówno z wysokiego LDL, jak i wysokiego HDL.
Z tego powodu cholesterol całkowity nie powinien być oceniany samodzielnie, bez analizy pozostałych parametrów lipidogramu.
Cholesterol HDL – tzw. „dobry cholesterol”
Cholesterol HDL odpowiada za transport nadmiaru cholesterolu z tkanek do wątroby, gdzie jest on metabolizowany i usuwany z organizmu.
Wyższy poziom HDL zwykle wiąże się z niższym ryzykiem chorób serca, jednak:
• HDL nie jest celem leczenia,
• jego wysoki poziom nie neutralizuje ryzyka wynikającego z wysokiego LDL.
Cholesterol LDL – najważniejszy parametr lipidogramu
Cholesterol LDL, potocznie nazywany „złym cholesterolem”, jest kluczowym czynnikiem rozwoju miażdżycy.
To właśnie LDL odkłada się w ścianach naczyń krwionośnych, prowadząc do ich zwężenia i zwiększonego ryzyka incydentów sercowo-naczyniowych.
Aktualne wytyczne medyczne wskazują LDL jako główny cel terapii, a zalecane wartości zależą od indywidualnego ryzyka pacjenta.
Cholesterol nie-HDL – wskaźnik całkowitego obciążenia lipidowego
Cholesterol nie-HDL obejmuje wszystkie frakcje miażdżycorodne, w tym LDL oraz lipoproteiny pośrednie.
Jest szczególnie przydatny:
• przy podwyższonych trójglicerydach,
• u osób z insulinoopornością i cukrzycą,
Coraz częściej uznawany jest za bardziej miarodajny wskaźnik ryzyka niż sam LDL.
Trójglicerydy – silnie zależne od diety i stylu życia
Trójglicerydy to tłuszcze obecne we krwi, których poziom bardzo szybko reaguje na:
• spożycie alkoholu,
• nadmiar cukrów prostych,
• nadwagę i otyłość,
• brak aktywności fizycznej,
• zaburzenia gospodarki węglowodanowej.
Podwyższone trójglicerydy zwiększają ryzyko chorób serca i mogą wpływać na interpretację innych parametrów lipidogramu.
Kiedy warto wykonać lipidogram?
Lipidogram zalecany jest:
• profilaktycznie u osób dorosłych,
• po 40. roku życia lub wcześniej przy czynnikach ryzyka,
• przy nadciśnieniu, cukrzycy, otyłości,
• przy chorobach tarczycy, nerek i wątroby,
• przy obciążeniu rodzinnym chorobami serca,
• w monitorowaniu skuteczności diety i leczenia.
Czy lipidogram wystarcza do pełnej oceny cholesterolu?
U osób z podwyższonym lub bardzo wysokim ryzykiem sercowo-naczyniowym lipidogram może być pierwszym, ale nie jedynym badaniem.
W takich przypadkach diagnostyka bywa rozszerzana o dodatkowe parametry, które dokładniej określają liczbę cząsteczek miażdżycorodnych.
Apolipoproteina B (Apo B) – liczba cząsteczek miażdżycorodnych
Apolipoproteina B (Apo B) to białko obecne w każdej cząsteczce lipoprotein miażdżycorodnych (m.in. LDL, VLDL, IDL).
Oznaczenie Apo B pozwala określić rzeczywistą liczbę cząsteczek, które mogą odkładać się w ścianach naczyń, a nie tylko ilość transportowanego przez nie cholesterolu.
Badanie Apo B jest szczególnie przydatne:
• przy insulinooporności i cukrzycy,
• przy otyłości i zespole metabolicznym,
• gdy LDL jest „w normie”, ale ryzyko kliniczne pozostaje wysokie,
• przy podwyższonych trójglicerydach.
W wielu przypadkach Apo B lepiej odzwierciedla ryzyko sercowo-naczyniowe niż sam LDL.
Lipoproteina(a) – czynnik ryzyka niezależny od diety
Lipoproteina(a) [Lp(a)] to szczególna frakcja lipidowa, której stężenie jest w dużej mierze uwarunkowane genetycznie i słabo reaguje na dietę czy standardowe leczenie.
Podwyższony poziom Lp(a):
• zwiększa ryzyko miażdżycy, zawału i udaru,
• sprzyja zakrzepicy,
• może tłumaczyć incydenty sercowo-naczyniowe u osób z prawidłowym lipidogramem.
Badanie Lp(a) zalecane jest zwłaszcza:
• przy obciążeniu rodzinnym chorobami serca,
• po przebytym zawale lub udarze w młodym wieku,
• gdy klasyczne parametry lipidowe nie wyjaśniają wysokiego ryzyka.
Homocysteina – marker uszkodzenia naczyń
Homocysteina to aminokwas, którego podwyższone stężenie działa toksycznie na śródbłonek naczyń krwionośnych i sprzyja rozwojowi miażdżycy oraz zakrzepicy.
Wysoka homocysteina:
• zwiększa ryzyko chorób serca i naczyń,
• może nasilać działanie niekorzystnych frakcji cholesterolu,
• bywa związana z niedoborem witamin z grupy B (B6, B12, kwas foliowy).
Badanie homocysteiny stanowi cenne uzupełnienie lipidogramu, zwłaszcza u osób z niewyjaśnionym ryzykiem sercowo-naczyniowym.
Jak przygotować się do badania lipidogramu?
przygotowanie do badania
• Badanie należy wykonać na czczo – minimum 10 godzin od ostatniego posiłku.
• W dniu badania można pić wodę.
• Na 24 godziny przed badaniem należy unikać alkoholu , bardzo obfitych posiłków i intensywnego wysiłku fizycznego.
Gdzie wykonać badanie lipidogram?
Lipidogram oraz inne badania laboratoryjne możesz wygodnie zamówić online w serwisie badaniasklep.pl.
Badania realizowane są w punktach pobrań na terenie całej Polski, z szybkim dostępem do wyników.
Bibliografia
1. Polskie Towarzystwo Diagnostyki Laboratoryjnej – Wytyczne diagnostyki zaburzeń lipidowych, 2024.
2. Narodowy Fundusz Zdrowia – Profilaktyka hipercholesterolemii.
3. Diagnostyka S.A. – Lipidogram – co to za badanie i jak się przygotować.