Nowotwory u kobiet – panel rozszerzony (BRCA1, BRCA2, PALB2, CHEK2, NBN, CDKN2A)
- Czas oczekiwania na wynik21 ?Czas oczekiwania na wynik zależy od laboratorium.
- Materiał do badaniakrew
Panel rozszerzony „Nowotwory u kobiet” jest badaniem genetycznym z krwi, obejmującym sześć genów: BRCA1, BRCA2, PALB2, CHEK2, NBN i CDKN2A. Analiza pomaga ustalić, czy odziedziczone warianty podnoszą ryzyko raka piersi, jajnika, trzustki lub czerniaka. Nie odpowiada ona na pytanie, czy nowotwór już się rozwinął.
Nowotwory u kobiet, panel rozszerzony (BRCA1, BRCA2, PALB2, CHEK2, NBN, CDKN2A) – więcej informacji
Czym panel rozszerzony różni się od podstawowego
Panel rozszerzony zawiera dodatkowo gen CDKN2A. Gen CDKN2A zawiera informację o białkach, które hamują cykl podziałowy komórki, a jego warianty chorobotwórcze łączy się głównie z rodzinnym czerniakiem skóry oraz rakiem trzustki. Wersja rozszerzona jest więc przydatna przede wszystkim przy zachorowaniach na te nowotwory u krewnych, obok raka piersi lub jajnika.
Pozostałe geny dotyczą głównie piersi i jajnika. Najsilniej podnoszą ryzyko warianty BRCA1, BRCA2 i PALB2, w mniejszym stopniu warianty CHEK2, a dla NBN związek z rakiem piersi u nosicielek jednej zmienionej kopii jest słabo udokumentowany.
Dla kogo przeznaczony jest ten zestaw genów
O wyborze panelu decyduje rodowód, czyli zachorowania w rodzinie z podaniem rodzaju nowotworu i wieku chorych. Panel rozszerzony rozważa się między innymi wtedy, gdy:
- w jednej linii rodziny występowały rak piersi lub jajnika oraz czerniak,
- u krewnych rozpoznano raka trzustki,
- czerniak wystąpił u kilkorga krewnych, szczególnie w młodym wieku albo w postaci kilku ognisk,
- osoba badana sama choruje na któryś z wymienionych nowotworów, a wynik może mieć znaczenie dla leczenia lub dla krewnych.
Zestaw nie jest pełnym panelem raka jajnika, trzustki ani czerniaka. Nie obejmuje między innymi genów ATM, TP53, PTEN, CDH1, RAD51C, RAD51D, BRIP1 ani genów zespołu Lyncha, które w części rodzin mogą mieć większe znaczenie.
Jak interpretuje się wynik
Każdy z sześciu genów niesie inny poziom ryzyka, dlatego interpretację przeprowadza genetyk kliniczny. Znaleziony wariant chorobotwórczy oznacza podwyższoną skłonność do określonych nowotworów, której stopień zależy od genu, rodzaju zmiany, wieku i historii rodziny. Plan badań kontrolnych przygotowuje lekarz; panel nie zastępuje mammografii, USG, badania skóry ani innych badań diagnostycznych.
Brak wariantu w sześciu genach nie oznacza braku rodzinnego ryzyka. Przyczyną zachorowań mogą być zmiany w innych genach, warianty niewidoczne dla zastosowanej metody albo czynniki pozagenetyczne. Wynik VUS, czyli wariant o niejasnym znaczeniu, nie jest równoznaczny z wariantem chorobotwórczym i sam nie uzasadnia zabiegów profilaktycznych.
Znaczenie wyniku dla rodziny
Wariant dziedziczny przekazywany jest przez kobiety i mężczyzn, a dziecko nosiciela dziedziczy go z prawdopodobieństwem 50%. Gdy wariant zostanie znaleziony, krewni mogą wykonać węższy test ukierunkowany na tę konkretną zmianę, a o kolejności badań w rodzinie decyduje genetyk.
Jak przygotować się do badania genetycznego
Dieta, wysiłek i leki nie zmieniają odziedziczonego DNA. Zasady pobrania krwi podaje punkt pobrań, a personel trzeba uprzedzić o przeszczepie szpiku od dawcy, ponieważ krew zawiera wtedy jego materiał genetyczny.
Polecane badania
- Panel podstawowy BRCA1, BRCA2, PALB2, CHEK2, NBN – wersja bez genu CDKN2A,
- Panel BRCA1 i BRCA2 – dwa główne geny raka piersi i jajnika,
- Panel 90 genów – analiza wielu genów przy złożonym wywiadzie rodzinnym,
- Algorytm ROMA – ocena zmian w obrębie jajnika,
- CA 19-9 – antygen oznaczany przy chorobach trzustki.
