Nowotwory u mężczyzn – panel rozszerzony (BRCA1,BRCA2,HOXB13,CHEK2, NBN,CDKN2)

Względem panelu podstawowego zestaw rozszerzony obejmuje gen CDKN2A, który reguluje cykl podziałowy komórki. Warianty chorobotwórcze CDKN2A wiążą się głównie z rodzinnym czerniakiem i rakiem trzustki, a nie z rakiem prostaty. Rozszerzenie panelu jest więc uzasadnione przede wszystkim u mężczyzn, w których rodzinie zachorowania na raka prostaty łączą się z przypadkami czerniaka lub raka trzustki.

Pięć pozostałych genów ma różną siłę wpływu na ryzyko. U mężczyzn największą wagę przypisuje się wariantom BRCA2, które łączą się z rakiem prostaty o szybszym przebiegu, rakiem piersi i rakiem trzustki. Warianty BRCA1 i CHEK2 zwiększają ryzyko w mniejszym stopniu. HOXB13 jest genem związanym z rozwojem gruczołu krokowego, a jego wariant G84E opisano w rodzinach z rakiem prostaty. NBN uczestniczy w naprawie DNA, a słowiańska zmiana 657del5 bywa łączona z rakiem prostaty, choć dowody są słabsze niż dla BRCA2.

Panel zleca się na podstawie szczegółowego wywiadu rodzinnego obejmującego co najmniej trzy pokolenia. Przemawiają za nim w szczególności:

• rak prostaty u ojca, brata lub syna rozpoznany w młodym wieku albo kilka takich zachorowań w rodzinie,
• współwystępowanie w rodzinie raka prostaty, piersi, jajnika, trzustki lub czerniaka,
• rak prostaty o agresywnym albo przerzutowym przebiegu u osoby badanej,
• rak piersi u mężczyzny.

Jeśli u krewnego potwierdzono już określony wariant, wystarcza zwykle test ukierunkowany na tę zmianę. Panel nie obejmuje genów ATM, PALB2 ani genów zespołu Lyncha, więc w niektórych rodzinach lekarz wybiera inny zakres analizy.

Wynik dodatni podaje gen i rodzaj wariantu. Nosiciel ma podwyższone ryzyko wybranych nowotworów, ale wynik nie oznacza choroby ani nie wskazuje, że do niej dojdzie. Dalsze postępowanie, w tym zakres badań kontrolnych, ustala genetyk kliniczny razem z lekarzem prowadzącym. Panel nie zastępuje oznaczenia PSA, badania urologicznego ani obrazowania.

Wynik ujemny ogranicza się do sześciu genów i typów zmian obejmowanych przez metodę, więc nie przekreśla rodzinnego ryzyka. Wariant o niepewnym znaczeniu (VUS) nie jest podstawą do zmiany postępowania, dopóki nie zostanie przeklasyfikowany.

Posiłki i leki nie wpływają na odziedziczony zapis DNA. Instrukcję pobrania przekazuje punkt pobrań. Przed pobraniem należy zgłosić przeszczepienie szpiku od dawcy lub niedawne przetoczenie krwi.

• Nowotwory u mężczyzn – panel podstawowy – te same geny bez CDKN2A,
• PSA całkowity – białko produkowane przez gruczoł krokowy,
• Panel PSA z wolnym PSA – stosunek frakcji wolnej do całkowitej,
• Panel 90 genów – szeroka analiza dziedzicznych zespołów nowotworowych,
• CA 19-9 – antygen badany przy chorobach trzustki.