Badania hormonalne dla kobiet – w którym dniu cyklu wykonać?

Badania hormonalne kobiet – dlaczego dzień cyklu ma tak duże znaczenie?

Badania hormonalne należą do najważniejszych elementów diagnostyki zdrowia kobiety. Odpowiednio dobrany moment pobrania krwi pozwala lekarzowi prawidłowo ocenić pracę jajników, przysadki mózgowej oraz całego układu hormonalnego.

Wiele hormonów zmienia swoje stężenie w zależności od fazy cyklu miesiączkowego. Z tego powodu wykonanie badania w niewłaściwym dniu może utrudnić interpretację wyniku lub wymagać jego powtórzenia.

Najczęściej badania hormonalne wykonuje się:

między 3. a 5. dniem cyklu – ocena rezerwy jajnikowej oraz podstawowej pracy układu hormonalnego,

około 21. dnia cyklu (lub 7 dni po owulacji) – ocena, czy doszło do owulacji oraz czy organizm produkuje odpowiednią ilość progesteronu.

Pierwszy dzień cyklu to pierwszy dzień prawidłowego krwawienia miesiączkowego.

Badania hormonalne wykonywane między 3. a 5. dniem cyklu

To najczęściej zlecany termin diagnostyki hormonalnej. W tym okresie stężenia hormonów są najbardziej miarodajne do oceny pracy jajników i przysadki.

Badanie FSH – hormon folikulotropowy

FSH odpowiada za pobudzanie wzrostu pęcherzyków jajnikowych oraz przygotowanie komórki jajowej do dojrzewania.

Badanie pomaga ocenić:

rezerwę jajnikową,

funkcję jajników,

możliwość występowania przedwczesnego wygasania czynności jajników,

przyczyny zaburzeń miesiączkowania.

Badanie LH – hormon luteinizujący

LH współpracuje z FSH i odpowiada za wywołanie owulacji.

Badanie wykorzystywane jest między innymi w diagnostyce:

zespołu policystycznych jajników (PCOS),

zaburzeń owulacji,

niepłodności,

zaburzeń miesiączkowania.

Duże znaczenie ma również stosunek LH do FSH, który bywa pomocny podczas diagnostyki PCOS.

Badanie Estradiol (E2)

Estradiol jest głównym estrogenem produkowanym przez jajniki.

Badanie pozwala ocenić:

dojrzewanie pęcherzyków,

czynność jajników,

płodność,

przebieg cyklu miesiączkowego.

Nieprawidłowe wartości mogą występować zarówno przy zaburzeniach owulacji, jak i w okresie okołomenopauzalnym.

Badanie Prolaktyna (PRL)

Prolaktyna jest hormonem produkowanym przez przysadkę mózgową. Choć kojarzona jest głównie z laktacją, pełni również ważną rolę w regulacji gospodarki hormonalnej kobiety, wpływając na pracę jajników, przebieg cyklu miesiączkowego oraz proces owulacji.

Badanie prolaktyny wykonuje się przede wszystkim w diagnostyce:

nieregularnych lub zanikających miesiączek,

problemów z zajściem w ciążę,

zaburzeń owulacji,

mlekotoku,

podejrzenia hiperprolaktynemii.

Podwyższone stężenie prolaktyny może prowadzić do zahamowania owulacji, wydłużenia cykli miesiączkowych, obniżenia płodności oraz zaburzeń miesiączkowania. Należy pamiętać, że poziom prolaktyny jest wrażliwy na stres, intensywny wysiłek fizyczny, niewyspanie czy współżycie seksualne, dlatego badanie najlepiej wykonać rano, po kilkunastominutowym odpoczynku.

Badanie SHBG

SHBG (globulina wiążąca hormony płciowe) odpowiada za transport hormonów płciowych we krwi.

Badanie pomaga ocenić rzeczywistą ilość aktywnego testosteronu i jest szczególnie przydatne podczas diagnostyki:

PCOS,

nadmiernego owłosienia,

trądziku hormonalnego,

zaburzeń androgenowych.

Badanie Testosteron

Choć kojarzony jest głównie z mężczyznami, u kobiet również odgrywa ważną rolę.

Jego oznaczenie wykonuje się między innymi przy:

nadmiernym owłosieniu,

trądziku,

łysieniu typu androgenowego,

zaburzeniach owulacji,

podejrzeniu PCOS.

Badanie DHEA-S

DHEA-S jest hormonem produkowanym głównie przez nadnercza.

Badanie pomaga ustalić, czy nadmiar androgenów pochodzi z nadnerczy czy z jajników.

Najczęściej wykonuje się je podczas diagnostyki:

hiperandrogenizmu,

PCOS,

nadmiernego owłosienia,

zaburzeń miesiączkowania.

Badanie Androstendion

Androstendion jest prekursorem testosteronu i estrogenów.

Jego oznaczenie może być pomocne w diagnostyce:

zaburzeń hormonalnych,

PCOS,

nadnerczy,

nadmiernego wydzielania androgenów.

Badania wykonywane około 21. dnia cyklu

Badanie Progesteron

Progesteron jest najważniejszym hormonem drugiej fazy cyklu.

Najczęściej oznacza się go:

około 21. dnia cyklu, jeśli cykl trwa 28 dni,

7 dni po potwierdzonej owulacji przy cyklach dłuższych lub krótszych,

również u kobiet z nieregularnymi miesiączkami – zawsze około 7 dni po owulacji.

Badanie pozwala ocenić:

czy doszło do owulacji,

prawidłowość fazy lutealnej,

przygotowanie błony śluzowej macicy do ciąży,

przyczyny problemów z zajściem w ciążę.

Niskie stężenie progesteronu może wskazywać na brak owulacji lub niewydolność fazy lutealnej.

Co zrobić przy nieregularnych miesiączkach?

Jeżeli cykle są nieregularne, określenie 21. dnia cyklu często nie ma wartości diagnostycznej.

W takiej sytuacji lekarz może zalecić:

monitorowanie owulacji za pomocą USG,

testy owulacyjne,

obserwację temperatury ciała,

oznaczenie progesteronu około 7 dni po wystąpieniu owulacji, niezależnie od długości cyklu.

AMH (hormon antymüllerowski)

AMH można wykonać w dowolnym dniu cyklu miesiączkowego, ponieważ jego stężenie jest stosunkowo stabilne i nie ulega istotnym wahaniom w trakcie cyklu.

Badanie AMH służy przede wszystkim do:

oceny rezerwy jajnikowej,

oceny potencjału płodności kobiety,

planowania leczenia niepłodności i procedur in vitro,

diagnostyki Zespół policystycznych jajników (PCOS),

przewidywania odpowiedzi jajników na stymulację hormonalną.

Niski poziom AMH może świadczyć o zmniejszonej rezerwie jajnikowej, natomiast podwyższone wartości często obserwuje się u kobiet z PCOS. Wynik zawsze powinien być interpretowany łącznie z wiekiem pacjentki, obrazem klinicznym oraz pozostałymi badaniami hormonalnymi.

Jak przygotować się do badań hormonalnych?

Aby uzyskać wiarygodne wyniki:

pobranie najlepiej wykonać rano,

w większości przypadków warto zgłosić się na czczo,

dzień wcześniej unikać intensywnego wysiłku fizycznego,

ograniczyć stres przed pobraniem,

poinformować lekarza o przyjmowanych lekach hormonalnych.

W przypadku prolaktyny zaleca się również odpoczynek przez kilkanaście minut przed pobraniem krwi.

Jakie badania warto rozszerzyć podczas diagnostyki hormonalnej?

W zależności od objawów lekarz może zalecić także wykonanie dodatkowych badań:

TSH,

FT3,

FT4,

anty-TPO,

anty-TG,

AMH,

kortyzol,

insulina,

glukoza,

witamina D,

morfologia krwi,

ferrytyna,

witamina B12.

Kompleksowa diagnostyka często pozwala szybciej ustalić przyczynę zaburzeń miesiączkowania, problemów z płodnością, przewlekłego zmęczenia czy objawów sugerujących zaburzenia hormonalne.

Gdzie wykonać badania hormonalne?

Badania hormonalne można wykonać bez skierowania w wielu punktach pobrań na terenie całej Polski. Przed pobraniem warto upewnić się, w którym dniu cyklu należy oznaczyć konkretne hormony.

Najczęściej zadawane pytania (FAQ)

Ile kosztują badania hormonów?

Cena badań hormonalnych zależy od rodzaju oznaczanego hormonu. Pojedyncze badania są dostępne już od około 50 zł, natomiast koszt bardziej specjalistycznych oznaczeń może być wyższy. Ostateczna cena zależy od wybranego badania lub pakietu badań hormonalnych.

Czy wszystkie hormony wykonuje się w tym samym dniu?

Nie. Większość hormonów oceniających pracę jajników wykonuje się między 3. a 5. dniem cyklu, natomiast progesteron oznacza się około 7 dni po owulacji.

Czy progesteron zawsze wykonuje się 21. dnia cyklu?

Nie. Termin ten dotyczy jedynie kobiet z 28-dniowym cyklem. Przy innych długościach cyklu badanie wykonuje się około 7 dni po owulacji.

Czy prolaktynę trzeba wykonywać rano?

Tak. Najlepiej pobrać krew rano, po odpoczynku, ponieważ stres i wysiłek mogą przejściowo zwiększyć jej stężenie.

Czy badania hormonalne wykonuje się na czczo?

Najczęściej zaleca się wykonanie badań rano na czczo, choć w przypadku niektórych hormonów laboratorium może dopuszczać pobranie po lekkim posiłku. Warto stosować się do zaleceń laboratorium lub lekarza.

Prawidłowe wykonanie badań hormonalnych we właściwej fazie cyklu znacząco zwiększa ich wartość diagnostyczną. Między 3. a 5. dniem cyklu najczęściej oznacza się FSH, LH, estradiol, prolaktynę, SHBG, testosteron, DHEA-S oraz androstendion, natomiast progesteron ocenia się około 7 dni po owulacji (najczęściej 21. dnia przy 28-dniowym cyklu). Odpowiedni termin pobrania pozwala dokładniej ocenić płodność, pracę jajników oraz wykryć wiele zaburzeń hormonalnych już na wczesnym etapie.

Bibliografia

Dębski R. (red.) Ginekologia i położnictwo. Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa.

Bręborowicz G.H. (red.) Położnictwo i ginekologia. Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa.

Speroff L., Fritz M.A. Endokrynologia ginekologiczna i niepłodność (wydanie polskie). Medipage, Warszawa.