Badanie tkankowe (IgG, IgA, IgM, a-C3)

Immunofluorescencja bezpośrednia uwidacznia w skrawku skóry złogi immunologiczne, czyli przeciwciała klasy IgG, IgA lub IgM oraz fragmenty dopełniacza C3 związane z określonymi strukturami tkanki. Skrawek barwi się przeciwciałami znakowanymi barwnikiem fluorescencyjnym, a specjalista ogląda go w mikroskopie fluorescencyjnym. W opisie podaje, które klasy przeciwciał są obecne, gdzie się znajdują i jaki tworzą układ, na przykład liniowy, ziarnisty albo siateczkowaty między komórkami naskórka.

Położenie złogów w skórze jest charakterystyczne dla poszczególnych grup chorób:

• w pęcherzycy przeciwciała IgG, często z C3, gromadzą się między komórkami naskórka i tworzą obraz przypominający sieć,
• w pemfigoidzie pęcherzowym i pokrewnych chorobach IgG lub C3 układa się linijnie wzdłuż błony podstawnej, na granicy naskórka i skóry właściwej,
• w linijnej IgA dermatozie wzdłuż błony podstawnej układa się IgA,
• w opryszczkowatym zapaleniu skóry (chorobie Duhringa) ziarniste złogi IgA leżą w brodawkach skóry właściwej,
• w toczniu złogi kilku klas przeciwciał i C3 tworzą pasmo na granicy skórno-naskórkowej, co nazywa się testem pasma tocznia (LBT),
• w zapaleniu drobnych naczyń złogi, zwłaszcza IgA, mogą obejmować ściany naczyń skóry.

W toczniu układowym intensywność świecenia bywa powiązana z aktywnością choroby i ze stężeniem przeciwciał przeciw dsDNA we krwi.

Dermatolog zleca immunofluorescencję wycinka, gdy na skórze lub błonach śluzowych pojawiają się pęcherze, nadżerki albo swędzące grudki, których przyczyna nie wynika z samego oglądania. Badanie jest też pomocne przy podejrzeniu tocznia skórnego lub układowego i zapalenia naczyń skóry. Nie stosuje się go przesiewowo u osób bez zmian skórnych.

Na wynik wpływa przede wszystkim miejsce pobrania wycinka, które wybiera lekarz wykonujący biopsję. W chorobach pęcherzowych materiał zwykle pochodzi ze skóry niezmienionej, położonej tuż przy świeżej zmianie, bo w samym pęcherzu złogi mogą ulec zniszczeniu. W zapaleniu naczyń znaczenie ma natomiast świeża, aktywna zmiana. Wycinka przeznaczonego do immunofluorescencji nie utrwala się w formalinie, ponieważ utrudnia to ocenę świecenia, dlatego do zwykłej histopatologii pobiera się zazwyczaj osobny fragment skóry. Glikokortykosteroidy stosowane ogólnie lub na skórę oraz leki immunosupresyjne mogą zmniejszać ilość złogów.

Brak złogów nie wyklucza choroby autoimmunologicznej, bo ich ilość zależy od wieku zmiany, leczenia i miejsca biopsji. Obecność złogów także wymaga interpretacji, gdyż niewielkie ilości niektórych przeciwciał spotyka się w zmianach o innym podłożu. Lekarz zestawia opis immunofluorescencji z histopatologią i wynikami przeciwciał oznaczanych we krwi, a w razie wątpliwości może zaproponować dalszą diagnostykę.

O sposobie pobrania wycinka skóry i jego zabezpieczeniu decyduje lekarz wykonujący biopsję, któremu należy podać nazwy przyjmowanych leków.

• Przeciwciała przeciwko pemphigus i pemphigoid IgA (IIF) – oznaczenie z krwi przy chorobach pęcherzowych z udziałem IgA,
• Badanie w kierunku DH (IIF) – badanie krwi przy podejrzeniu choroby Duhringa,
• Przeciwciała przeciw dsDNA (IIF) – przeciwciała typowe dla tocznia układowego,
• ANA (IIF, typ świecenia i miano) – przeciwciała przeciwjądrowe w chorobach tkanki łącznej,
• Dopełniacz C3c – stężenie składowej C3 we krwi.