PPJ dsDNA met. IIF

Anty-dsDNA należą do autoprzeciwciał, czyli przeciwciał wytwarzanych przez układ odpornościowy przeciw składnikom własnego organizmu, w tym wypadku przeciw podwójnej nici DNA. Wyróżnia je duża swoistość: u chorych na SLE pojawiają się często, a w innych schorzeniach i u osób zdrowych rzadko. Z tej przyczyny uwzględniają je kryteria, według których klasyfikuje się toczeń.

Toczeń rumieniowaty układowy przebiega przewlekle i ma bardzo zmienny obraz. Zmiany mogą obejmować skórę, stawy, nerki, krwinki, błony surowicze oraz układ nerwowy. Kompleksy złożone z anty-dsDNA i DNA gromadzą się niekiedy w kłębuszkach nerek i przyczyniają się do toczniowego zapalenia nerek.

Do testu IIF używa się szkiełek z utrwalonym pierwotniakiem Crithidia luciliae. Ma on kinetoplast, czyli strukturę zawierającą czyste dwuniciowe DNA. Gdy surowica zawiera anty-dsDNA, kinetoplast świeci w mikroskopie fluorescencyjnym. Technika ta wychwytuje głównie przeciwciała silnie wiążące antygen (o dużej awidności), uchodzące za najbardziej związane z toczniem. Wynik ma postać opisową, a przy reakcji dodatniej często podaje się też miano. Liczby uzyskane metodami IIF, ELISA czy CLIA nie przekładają się wprost jedna na drugą.

Najczęściej anty-dsDNA oznacza się wtedy, gdy przesiewowy test przeciwciał przeciwjądrowych (ANA) wypadł dodatnio, a dolegliwości pasują do tocznia. Przykłady takich sytuacji to:

• bóle i obrzęki stawów połączone z wysypką na twarzy lub nadwrażliwością skóry na słońce,
• nawracające zapalenie opłucnej lub osierdzia o niejasnej przyczynie,
• obecność białka albo erytrocytów w badaniu moczu lub spadek wydolności nerek u osoby z objawami ogólnoustrojowymi,
• spadek liczby krwinek białych, płytek lub niedokrwistość hemolityczna,
• obserwacja osoby z rozpoznanym toczniem, u której lekarz ocenia aktywność choroby.

U osoby z objawami dodatni wynik silnie przemawia za SLE, ale rozpoznanie wymaga łącznej oceny dolegliwości, badania lekarskiego i innych wyników. Rosnące miano bywa związane z zaostrzeniem choroby, czasem poprzedzającym pojawienie się objawów, szczególnie przy zajęciu nerek. W okresach aktywności tocznia często obniżają się też C3 i C4, czyli białka układu dopełniacza.

Ujemny wynik nie wyklucza tocznia, ponieważ u części chorych anty-dsDNA nie występują albo dają się oznaczyć dopiero po pewnym czasie trwania choroby. Słabe reakcje zdarzają się także po niektórych lekach oraz w innych schorzeniach autoimmunologicznych.

Oznaczenie przeciwciał anty-dsDNA nie wymaga specjalnego przygotowania. Do badania potrzebna jest krew z żyły, a osobie pobierającej dobrze jest powiedzieć o przyjmowanych lekach.

Czy badanie anty-dsDNA powtarza się w trakcie leczenia? Tak, u części osób z toczniem lekarz zleca je ponownie, ponieważ zmiany miana mogą odzwierciedlać aktywność choroby. Termin kolejnego oznaczenia ustala lekarz prowadzący.

Czy wynik z innej pracowni da się zestawić z poprzednim? Tylko ostrożnie. Wiarygodne porównanie daje oznaczenie wykonane tą samą metodą.

• ANA1 – przeciwciała przeciwjądrowe, test przesiewowy – pierwszy krok przy podejrzeniu choroby tkanki łącznej,
• PPJ ENA metodą immunoblot (7 antygenów) – ocena innych przeciwciał przeciwjądrowych, w tym anty-Sm,
• Dopełniacz, składowa C-3c – parametr oceniany razem z aktywnością tocznia,
• Dopełniacz, składowa C-4 – druga składowa dopełniacza zużywana w aktywnej chorobie,
• Morfologia krwi – ocena krwinek, które w toczniu mogą się zmieniać.