Morfologia krwi (pełna)

Morfologia krwi ocenia trzy rodzaje komórek krwi. Krwinki czerwone (erytrocyty) przenoszą tlen, a ich liczba, stężenie hemoglobiny, hematokryt i wielkość krwinek pozwalają stwierdzić niedokrwistość i wstępnie określić jej rodzaj. Krwinki białe (leukocyty) odpowiadają za odporność; rozmaz podaje odsetek pięciu ich typów: neutrofili, limfocytów, monocytów, bazofili i eozynofili. Płytki krwi (trombocyty) biorą udział w krzepnięciu; morfologia podaje ich liczbę i średnią objętość, ale nie ocenia ich funkcji.

Lekarz zleca morfologię krwi w badaniach profilaktycznych oraz przy wielu objawach ogólnych. Częstość badań profilaktycznych ustala lekarz. Wskazania to:

• długotrwałe zmęczenie i osłabienie, blada skóra, kołatanie serca albo zawroty głowy,
• nawracające infekcje, długotrwała gorączka lub nocne poty,
• łatwe powstawanie siniaków, krwawiące dziąsła, częste krwotoki z nosa albo bardzo obfite miesiączki,
• powiększone węzły chłonne lub niewyjaśniona utrata masy ciała,
• kwalifikacja do zabiegów, ciąża i kontrola leczenia wielu chorób.

Na wynik morfologii wpływają nawodnienie, palenie tytoniu, wysiłek, ciąża, infekcje i leki. Znaczenie mają:

• odwodnienie, przy którym krew się zagęszcza, a wartości parametrów rosną,
• palenie tytoniu, które podnosi stężenie hemoglobiny i liczbę krwinek białych,
• intensywny wysiłek i silny stres bezpośrednio przed pobraniem, które podnoszą liczbę leukocytów,
• ciąża, w której rozcieńczenie krwi obniża stężenie hemoglobiny,
• infekcje, stany zapalne i leki, w tym glikokortykosteroidy i część antybiotyków,
• wysokość nad poziomem morza, na której mieszka osoba badana,
• godzina pobrania, bo liczba białych krwinek waha się w ciągu doby.

Zakresy odniesienia w morfologii są inne dla dzieci i dorosłych, dla kobiet i mężczyzn, a osobne obowiązują w ciąży. Pojedyncza wartość rzadko o czymś przesądza, dlatego lekarz ocenia ją łącznie z pozostałymi parametrami i objawami. Nietypowy wynik często wymaga dodatkowych badań, na przykład oznaczenia ferrytyny i żelaza, witaminy B12 lub CRP, albo mikroskopowej oceny rozmazu.

Morfologię krwi wykonuje się rutynowo na czczo. Przy pobraniu należy poinformować o przyjmowanych lekach i suplementach.

Główne parametry morfologii krwi to:

• hemoglobina (HGB), czyli barwnik krwinek czerwonych przenoszący tlen; jej obniżone stężenie jest podstawową cechą niedokrwistości,
• hematokryt (HCT), czyli odsetek objętości krwi zajmowany przez krwinki czerwone,
• liczba krwinek czerwonych (RBC) oraz wskaźniki ich wielkości i zawartości hemoglobiny (MCV, MCH, MCHC), które pomagają ustalić rodzaj niedokrwistości,
• RDW, czyli wskaźnik zróżnicowania wielkości krwinek czerwonych,
• liczba leukocytów (WBC) i udział poszczególnych ich rodzajów,
• liczba płytek krwi (PLT) i związane z nimi wskaźniki.

O niedokrwistości świadczy w morfologii obniżone stężenie hemoglobiny, a wielkość krwinek pomaga ustalić jej przyczynę. Małe krwinki o niskiej zawartości hemoglobiny wskazują zwykle na niedobór żelaza lub zaburzenia jego wykorzystania (zob. ferrytyna). Powiększone krwinki łączą się najczęściej z brakiem witaminy B12 lub folianów (witamina B12, kwas foliowy), alkoholem, niedoczynnością tarczycy albo chorobą szpiku. Przy krwinkach o zwykłej wielkości przyczyną bywa przewlekły stan zapalny, choroba nerek lub niedawna utrata krwi.

Wzrost liczby leukocytów towarzyszy najczęściej infekcjom, stanom zapalnym i obciążeniu fizycznemu, a także paleniu tytoniu i leczeniu glikokortykosteroidami. Przewaga neutrofili bywa związana z zakażeniem bakteryjnym, limfocytów z wirusowym, a eozynofili z alergią lub zarażeniem pasożytami. Duże i utrzymujące się odchylenia lekarz wyjaśnia dalszą diagnostyką.

Przy małej liczbie płytek łatwiej o siniaki i krwawienia. Ich nadmiar bywa reakcją na stan zapalny lub niedobór żelaza, a rzadziej objawem choroby szpiku. Wyjaśnienie, skąd wzięła się zmiana liczby płytek, wymaga zwykle powtórzenia badania i oceny rozmazu.

Czy na morfologię krwi przychodzi się na czczo? Tak, standardowo krew na morfologię pobiera się przed pierwszym posiłkiem.

Czy morfologia krwi pokaże choroby szpiku? Może dać pierwszy sygnał, np. przy jednoczesnym spadku kilku linii krwinek lub obecności niedojrzałych komórek, ale diagnozę stawia się dopiero po dalszych badaniach, takich jak mikroskopowa ocena rozmazu i biopsja szpiku.

Jak często wykonywać morfologię krwi? Częstość badań ustala lekarz.

• Ferrytyna i Żelazo – oznacza się je przy podejrzeniu niedokrwistości z niedoboru żelaza,
• Witamina B12 i Kwas foliowy – ich brak prowadzi do powiększenia krwinek czerwonych (wysokie MCV),
• CRP ilościowo i OB – oznacza się je, gdy morfologia wskazuje na stan zapalny,
• TSH – ocena tarczycy, której niedoczynność może dawać zmęczenie i niedokrwistość.