OB (Odczyn Biernackiego)

Pomiar OB polega na ocenie wysokości warstwy osocza, która po godzinie pozostaje nad opadającymi krwinkami. Próbkę krwi z dodatkiem antykoagulantu umieszcza się w stojącej pionowo rurce, a wynik wyraża się w milimetrach po godzinie. W stanach zapalnych we krwi przybywa fibrynogenu i globulin, które ułatwiają zlepianie się krwinek, dlatego opadają one szybciej. Wynik OB zależy więc od białek krwi, a nie tylko od samych krwinek.

OB zmienia się wolniej niż CRP. CRP zwiększa się już kilka godzin po rozpoczęciu procesu zapalnego i równie szybko się obniża, więc lepiej opisuje zapalenia o nagłym początku. OB przyspiesza stopniowo, przez kilka dni, i długo wraca do poprzedniego poziomu, dlatego lepiej sprawdza się przy zapaleniach przewlekłych i w ich monitorowaniu. Oba badania często zleca się razem.

OB oznacza się, gdy objawy nasuwają podejrzenie przewlekłego zapalenia, a także do monitorowania leczenia chorób zapalnych. Wskazania to:

• niewyjaśniona gorączka lub stan podgorączkowy, poty nocne, spadek masy ciała bez uchwytnej przyczyny albo długotrwałe zmęczenie,
• dolegliwości stawowe i mięśniowe, które mogą mieć podłoże reumatyczne,
• kontrola przewlekłych chorób zapalnych,
• podejrzenie polimialgii reumatycznej lub olbrzymiokomórkowego zapalenia tętnic,
• podejrzenie zaburzeń białek krwi, w tym szpiczaka, najczęściej razem z proteinogramem,
• badania okresowe i kwalifikacja do zabiegów.

OB podwyższają infekcje, choroby autoimmunologiczne, niedokrwistość, choroby nerek i tarczycy oraz nowotwory, a także starszy wiek, płeć żeńska, ciąża, miesiączka i antykoncepcja hormonalna. Spowolnienie OB obserwuje się przy zwiększonej liczbie erytrocytów (np. w czerwienicy), małej ilości fibrynogenu, zmienionym kształcie krwinek, np. w niedokrwistości sierpowatokrwinkowej, w niewydolności serca oraz pod wpływem niektórych leków. OB nie nadaje się do badań przesiewowych w kierunku nowotworów.

Przedziały odniesienia dla OB ustala się osobno dla kobiet, mężczyzn i różnych grup wiekowych. Lekarz porównuje wynik z CRP, morfologią i objawami, a przy wątpliwościach zleca dalszą diagnostykę. Niskie OB rzadko ma znaczenie kliniczne.

OB oznacza się z krwi pobranej na czczo, rano (7.00–10.00); kolacja dnia poprzedniego powinna być zjedzona do 18.00. Przy pobraniu należy poinformować o przyjmowanych lekach.

Bardzo wysokie OB występuje m.in. w polimialgii reumatycznej i olbrzymiokomórkowym zapaleniu tętnic, występujących głównie u starszych osób, a także w ciężkich zakażeniach, chorobach autoimmunologicznych oraz w niektórych chorobach szpiku, takich jak szpiczak. Przy wysokim OB bez uchwytnej przyczyny lekarz zleca proteinogram, morfologię i inne badania.

OB fizjologicznie rośnie z wiekiem, a w ciąży i połogu wyraźnie wzrasta bez związku z chorobą. Z tej przyczyny zakresy odniesienia ustala się odrębnie dla wieku i płci, a u kobiety w ciąży wynik interpretuje się według osobnych kryteriów.

Jednoczesne oznaczenie OB i CRP ułatwia ocenę przewlekłych chorób zapalnych. Zgodne wyniki obu badań zwiększają wiarygodność oceny, a rozbieżne skłaniają do szukania innych przyczyn, takich jak niedokrwistość, zmiany w białkach krwi lub choroby nerek.

Czy OB może zastąpić CRP? Nie, OB i CRP odzwierciedlają różne procesy, dlatego się uzupełniają.

Czy niedokrwistość wpływa na wynik OB? Tak, niedokrwistość zwykle przyspiesza OB.

Czy OB szybko wraca do wartości wyjściowych po infekcji? Nie, OB obniża się wolniej niż CRP.

Czy OB wykonuje się u dzieci? Tak, u dzieci również się je wykonuje, a wynik porównuje z wartościami referencyjnymi dla danej grupy wiekowej.

• CRP ilościowo – szybciej reaguje na stan zapalny,
• Morfologia krwi – liczba i parametry krwinek, w tym wykładniki niedokrwistości,
• Proteinogram – pokazuje rozkład białek krwi, które wpływają na OB,
• Ferrytyna – pozwala ocenić zapasy żelaza przy niedokrwistości,
• Białko całkowite – sumaryczna ilość białek w surowicy.