CRP, ilościowo

W ciągu 6–8 godzin od zakażenia, urazu, zabiegu chirurgicznego lub obumarcia tkanki wątroba uwalnia do krwi więcej CRP. Najwyższe wartości występują po jednej do dwóch dób i mogą być wtedy wielokrotnie wyższe niż wyjściowe. Gdy proces zapalny się wycofuje, stężenie CRP spada w ciągu kilku dni, co pozwala śledzić odpowiedź na terapię.

OB zachowuje się inaczej: rośnie powoli i długo nie wraca do wartości wyjściowych.

Podwyższone CRP wskazuje na stan zapalny w organizmie, ale nie informuje, gdzie się on toczy ani co go wywołało. Na przykład na podstawie samego CRP nie da się odróżnić zapalenia płuc od zapalenia wyrostka robaczkowego, dlatego potrzebne są wywiad, badanie lekarskie i inne wyniki.

Lekarz zleca CRP przy podejrzeniu infekcji lub stanu zapalnego oraz w kontroli leczenia. Wskazania obejmują przede wszystkim:

• gorączka i podejrzenie infekcji, zwłaszcza gdy trzeba zdecydować o antybiotykoterapii,
• ocena skuteczności leczenia infekcji,
• okres po operacji lub urazie,
• przewlekłe choroby zapalne, np. reumatoidalne zapalenie stawów, choroba Leśniowskiego-Crohna i toczeń,
• ostre bóle brzucha oraz podejrzenie zapalenia trzustki lub wyrostka robaczkowego,
• noworodki i osoby starsze, u których infekcje przebiegają nietypowo.

CRP podwyższają infekcje, urazy i operacje, zawał serca, choroby reumatyczne i nowotwory, a w niewielkim stopniu także otyłość i palenie tytoniu. Obniżone wytwarzanie CRP może wynikać z niewydolności wątroby. Na stężenie CRP wpływają też niektóre leki.

Klasyczne CRP mierzy się przy jawnym zapaleniu lub infekcji, natomiast hs-CRP to metoda o wysokiej czułości, która wychwytuje bardzo małe wzrosty i pomaga oszacować ryzyko sercowo-naczyniowe. Są to dwa odrębne badania, a o wyborze decyduje lekarz.

Wynik CRP porównuje się z przedziałem odniesienia, który zależy od metody. Nawet znacznie podwyższone CRP nie wskazuje konkretnej choroby. Jego znaczenie wynika z zestawienia z morfologią i dolegliwościami, a w trakcie infekcji często wykonuje się kolejny pomiar, żeby sprawdzić kierunek zmian.

W zakażeniu bakteryjnym CRP rośnie szybko i często osiąga wysokie wartości, a po skutecznym leczeniu spada w ciągu kilku dni. Infekcje wirusowe podnoszą CRP przeważnie w mniejszym stopniu. Bardzo wysokie wartości mogą towarzyszyć ciężkim zakażeniom, takim jak zapalenie płuc czy sepsa, ale nie wskazują rodzaju drobnoustroju. Lekarz zleca kolejne oznaczenia, aby sprawdzić, czy zapalenie ustępuje.

Przy RZS, chorobie Leśniowskiego-Crohna i wrzodziejącym zapaleniu jelita grubego stężenie CRP zmienia się wraz z nasileniem choroby, więc służy do monitorowania terapii. W toczniu CRP często pozostaje niskie mimo aktywności choroby, a jego wyraźny wzrost może sugerować współistniejące zakażenie. Stałe, niewielkie podwyższenie CRP może towarzyszyć otyłości, paleniu tytoniu i przewlekłym infekcjom.

Po zabiegu operacyjnym lub urazie CRP rośnie w naturalnej reakcji organizmu i zwykle spada w ciągu kilku dni. Gdy CRP nie spada albo ponownie rośnie, lekarz ocenia przyczynę.

Glikokortykosteroidy i niektóre leki przeciwzapalne mogą obniżać CRP i w ten sposób maskować stan zapalny, a niektóre leki biologiczne, zwłaszcza blokujące interleukinę 6, mogą silnie obniżać CRP nawet przy toczącym się zakażeniu. O przyjmowanych lekach należy poinformować lekarza.

Krew na CRP pobiera się bez szczególnego przygotowania i niezależnie od pory dnia. Przy pobraniu należy poinformować o przyjmowanych lekach.

Czy na podstawie CRP można odróżnić infekcję wirusową od bakteryjnej? Nie w sposób pewny. Bardzo wysokie stężenie częściej towarzyszy zakażeniu bakteryjnemu, ale o przyczynie infekcji decyduje całość obrazu: dolegliwości, badanie lekarskie i inne wyniki.

Czy CRP można zbadać bez objawów? Tak, ale wynik poza przedziałem odniesienia wymaga porównania z innymi badaniami i oceny lekarskiej.

Po jakim czasie zmienia się stężenie CRP? Pierwsze zmiany są widoczne po kilku godzinach, a najwyższe stężenie występuje po jednej do dwóch dób.

• OB – odczyn opadania krwinek, który zmienia się wolniej niż CRP,
• Morfologia krwi – liczba i rodzaje białych krwinek,
• hs-CRP – pomiar wysokoczuły, stosowany przy szacowaniu ryzyka sercowo-naczyniowego,
• Proteinogram – rozkład białek surowicy w stanach zapalnych,
• Ferrytyna – również białko ostrej fazy, które bywa podwyższone w stanie zapalnym.