Proteinogram

Proteinogram pokazuje pięć frakcji białek, które rozdzielają się w polu elektrycznym według ładunku i wielkości cząsteczek:

• albuminy to największa frakcja, wytwarzana w wątrobie; odpowiada za ciśnienie onkotyczne i transport wielu substancji,
• alfa-1-globuliny obejmują między innymi alfa-1-antytrypsynę i białka ostrej fazy,
• alfa-2-globuliny obejmują między innymi haptoglobinę i alfa-2-makroglobulinę,
• beta-globuliny obejmują między innymi transferynę i składniki dopełniacza,
• gamma-globuliny to głównie przeciwciała, czyli immunoglobuliny.

Każda frakcja zmienia się w różnych chorobach w charakterystyczny sposób, dlatego lekarz ocenia kształt całej krzywej, a nie pojedynczą wartość.

Proteinogram może wykazać charakterystyczne układy frakcji, które lekarz łączy z określonymi grupami chorób:

• w ostrym stanie zapalnym rosną frakcje alfa, a spada albumina,
• w zespole nerczycowym albumina jest bardzo niska, a frakcja alfa-2 wysoka,
• w chorobach wątroby albumina jest obniżona, a w marskości frakcje beta i gamma tworzą szeroki, zlewający się obszar,
• w przewlekłych infekcjach i chorobach autoimmunologicznych występuje rozlany wzrost gamma-globulin,
• przy niedoborach przeciwciał frakcja gamma jest obniżona,
• w gammapatii monoklonalnej pojawia się wąski, wyraźny pik, który może wskazywać na szpiczaka lub inne choroby szpiku, ale także na łagodny stan (MGUS); taki obraz wymaga dalszych badań, w tym immunofiksacji.

Takie wzorce podpowiadają, w którą stronę poprowadzić dalsze badania, jednak żaden z nich sam nie przesądza o chorobie. Ostateczna ocena zależy od całego obrazu klinicznego.

Lekarz zleca proteinogram najczęściej wtedy, gdy białko całkowite lub albumina odbiegają od normy albo OB jest bardzo wysokie bez wyraźnej przyczyny. Inne wskazania to:

• podejrzenie szpiczaka lub innych chorób szpiku,
• przewlekłe zmęczenie, bóle kostne, nawracające infekcje lub niedokrwistość o niejasnej przyczynie,
• białkomocz i choroby nerek,
• choroby wątroby i choroby autoimmunologiczne,
• niedobory odporności.

Wynik proteinogramu zmienia przede wszystkim stopień nawodnienia, zarówno odwodnienie, jak i nadmiar płynów. Wpływ na wynik mają też:

• ciąża, doustna antykoncepcja i niektóre leki,
• hemoliza próbki, która zaburza frakcje beta,
• niedawne wlewy dożylne lub podanie środków kontrastowych,
• wiek.

Wynik proteinogramu zawiera procentowy udział i stężenie każdej frakcji, a często także opis słowny. Zakresy referencyjne zależą od metody. Frakcja spoza zakresu, a zwłaszcza wąski pik w obszarze gamma, bywa powodem do zlecenia immunofiksacji lub oznaczenia wolnych łańcuchów lekkich.

Na proteinogram zgłasza się bez śniadania w godzinach 7.00–10.00, a kolację w przeddzień badania kończy się do około 18.00. Przed pobraniem unika się intensywnego wysiłku i stresu. Przy pobraniu należy wspomnieć o lekach oraz o niedawnych kroplówkach i badaniach z kontrastem.

• Białko całkowite i Albumina – punkt wyjścia do proteinogramu,
• OB i CRP ilościowo – markery stanu zapalnego,
• Morfologia krwi – obraz krwinek przy podejrzeniu chorób szpiku,
• Wapń całkowity i Kreatynina – badania uzupełniające przy podejrzeniu szpiczaka.