Kreatynina eGFR

Kreatynina to stężenie zmierzone we krwi, a eGFR to wyliczona na jej podstawie szybkość filtracji krwi przez nerki. Mięśnie wytwarzają kreatyninę stale, więc gdy filtracja w nerkach słabnie, związek ten gromadzi się we krwi. Stężenie kreatyniny zależy jednak także od masy mięśniowej i płci, dlatego u dorosłych wynik przelicza się na eGFR według wzoru uwzględniającego wiek i płeć. eGFR lepiej oddaje sprawność nerek i jest podstawą oceny przewlekłej choroby nerek.

eGFR jest wartością szacunkową, a nie bezpośrednim pomiarem. U osób bardzo wysokich lub niskich, o nietypowej masie mięśniowej, w ciąży oraz przy szybko zmieniającej się czynności nerek wynik ocenia się ostrożnie. Nerki mają też dużą rezerwę czynnościową, więc stężenie kreatyniny rośnie dopiero przy wyraźnym spadku ich wydolności.

Kreatyninę bada się przy schorzeniach mogących uszkadzać nerki, przy dolegliwościach sugerujących ich niewydolność oraz przed terapią, która wymaga dobrej pracy nerek. Wskazania to:

• cukrzyca, nadciśnienie, choroby serca, miażdżyca i inne stany obciążające nerki,
• obrzęki kostek, powiek i dłoni, zmiany w oddawaniu moczu, zmęczenie lub nudności,
• kwalifikacja do badań z kontrastem i do leczenia lekami wydalanymi przez nerki,
• leczenie lekami, które mogą obciążać nerki (niesteroidowymi lekami przeciwzapalnymi, niektórymi antybiotykami, litem),
• badania okresowe, zwykle wykonywane razem z mocznikiem i badaniem ogólnym moczu,
• kamica nerkowa, częste infekcje i wady układu moczowego, choroby nerek w rodzinie oraz starszy wiek.

Na stężenie kreatyniny wpływa przede wszystkim masa mięśniowa, a także dieta, nawodnienie i niektóre leki. Znaczenie mają:

• masa mięśniowa: duża muskulatura, np. u sportowców, podnosi kreatyninę, a mała, typowa dla seniorów i osób wyniszczonych, ją obniża; wtedy dokładniejsze bywa eGFR obliczone z cystatyny C,
• duża ilość gotowanego mięsa, która przejściowo podnosi stężenie kreatyniny,
• suplementy kreatyny stosowane w sporcie, po których wynik bywa podwyższony mimo zdrowych nerek,
• odwodnienie i intensywny wysiłek, także trening w dniu poprzedzającym badanie,
• niektóre leki, np. trymetoprim i cymetydyna, które podnoszą kreatyninę bez rzeczywistego pogorszenia czynności nerek,
• ciąża, w której stężenie kreatyniny się obniża.

Przedział odniesienia dla kreatyniny różni się zależnie od płci, a eGFR interpretuje się z uwzględnieniem wieku i współistniejących chorób. Wysoka kreatynina z niskim eGFR bywa objawem przewlekłej choroby nerek, którą najczęściej wywołują cukrzyca i nadciśnienie, albo ostrego uszkodzenia nerek, np. po odwodnieniu, w ciężkiej infekcji lub po lekach szkodliwych dla nerek. Przyczyną bywa też utrudniony odpływ moczu, np. przy przeroście prostaty. Niska kreatynina zwykle wynika z małej masy mięśniowej i sama nie oznacza choroby nerek. Pojedynczy wynik wymaga potwierdzenia, ponieważ przewlekłą chorobę nerek stwierdza się, gdy zmiany trwają przynajmniej trzy miesiące.

Krew na kreatyninę oddaje się rano, w godzinach 7.00–10.00, bez śniadania; kolację poprzedniego dnia trzeba zjeść do 18.00. Można pić wodę w zwykłej ilości i przyjmować niezbędne leki. Kolejne oznaczenia wykonuje się o zbliżonej porze. Przy pobraniu należy poinformować o przyjmowanych lekach i suplementach kreatyny.

O przewlekłej chorobie nerek świadczą trwale obniżone eGFR albo stale obecne w moczu białko, w tym albumina. Schorzenie postępuje stopniowo i latami może przebiegać bezobjawowo. Dlatego razem z kreatyniną wykonuje się badanie ogólne moczu, a w grupach ryzyka także oznaczenie albuminy w moczu.

Czy duża ilość wody przed badaniem obniży kreatyninę? Nie, zwykłe nawodnienie nie zmienia wyraźnie wyniku, natomiast odwodnienie go podnosi.

Czy obiad z mięsem ma znaczenie? Tak, po posiłku mięsnym kreatynina przejściowo rośnie, dlatego krew pobiera się przed jedzeniem.

Czy eGFR spada z wiekiem? Tak, z wiekiem eGFR fizjologicznie powoli się obniża, co uwzględnia zarówno wzór, jak i lekarz.

Czy jedno oznaczenie wystarczy do rozpoznania choroby nerek? Nie, wynik trzeba potwierdzić w kolejnym oznaczeniu i zwykle uzupełnić badaniem moczu.

• Mocznik – jest drugim podstawowym parametrem czynności nerek,
• Kwas moczowy – nerki usuwają go z organizmu, dlatego przy ich niewydolności bywa podwyższony,
• Mocz – badanie ogólne – ujawnia m.in. białkomocz i krwinkomocz,
• Potas i Sód – to elektrolity, których stężenie zmienia się przy niewydolności nerek,
• Glukoza – podstawowe badanie w kierunku cukrzycy, która jest częstą przyczyną przewlekłej choroby nerek.