Kwas moczowy

Kwas moczowy powstaje z puryn, które pochodzą z pożywienia (m.in. z mięsa, podrobów, owoców morza i piwa) oraz z rozpadu własnych komórek organizmu. Około dwóch trzecich wydalają nerki, a resztę jelita.

Długotrwale podwyższone stężenie kwasu moczowego (hiperurykemia) sprzyja wytrącaniu się kryształów moczanu sodu w stawach, co jest istotą dny moczanowej. Napad dny pojawia się gwałtownie, nierzadko w nocy lub nad ranem, i najczęściej obejmuje staw palucha, który staje się obrzęknięty, zaczerwieniony, gorący i bardzo bolesny. W nerkach kryształy moczanów mogą tworzyć kamienie.

Podwyższone stężenie kwasu moczowego towarzyszy też nadciśnieniu, zespołowi metabolicznemu i chorobom nerek, choć nie w każdym przypadku wiadomo, co jest przyczyną, a co skutkiem.

Lekarz zleca badanie kwasu moczowego przy objawach dny i kamicy oraz w chorobach, którym często towarzyszy hiperurykemia. Wskazania to:

• podejrzenie dny moczanowej i kontrola jej leczenia,
• kamica nerkowa, kolka nerkowa lub krwiomocz,
• nadciśnienie, zespół metaboliczny, otyłość lub cukrzyca,
• choroby nerek,
• przyjmowanie leków, które podnoszą lub obniżają stężenie kwasu moczowego,
• choroby krwi i leczenie przeciwnowotworowe, w których rozpada się wiele komórek.

Na stężenie kwasu moczowego wpływają dieta, alkohol, leki i czynność nerek. Znaczenie mają:

• jadłospis z dużą ilością mięsa, podrobów i owoców morza oraz słodkie napoje zawierające fruktozę,
• alkohol, zwłaszcza piwo,
• otyłość, szybkie odchudzanie lub głodzenie,
• leki moczopędne i małe dawki kwasu acetylosalicylowego, które podnoszą stężenie,
• niewydolność nerek,
• odwodnienie i intensywny wysiłek,
• niektóre choroby genetyczne i choroby rozrostowe.

Podczas ostrego napadu dny stężenie kwasu moczowego może chwilowo spaść, nawet do wartości prawidłowych, mimo że przyczyną choroby jest jego nadmiar. Dlatego lekarz może zlecić powtórzenie badania po ustąpieniu napadu. Rozpoznanie dny opiera się na objawach, a najbardziej wiarygodne jest wykrycie kryształów moczanów w płynie stawowym.

Mężczyźni mają przeciętnie więcej kwasu moczowego we krwi niż kobiety w wieku rozrodczym, stąd osobne zakresy odniesienia dla każdej płci. Samo podwyższenie bez dolegliwości często nie wymaga leczenia; znaczenie mają objawy, skłonność do kamicy i czynność nerek, a do pełnej oceny przydają się kreatynina, lipidogram i glukoza.

Na oznaczenie kwasu moczowego przychodzi się bez śniadania, między siódmą a dziesiątą rano, a kolację w przeddzień kończy się przed osiemnastą. Można pić wodę w zwykłej ilości i przyjmować niezbędne leki. W dniach poprzedzających badanie dieta powinna być taka jak zwykle, ponieważ nagła zmiana jadłospisu może zmienić wynik. Przy pobraniu należy poinformować o lekach moczopędnych i kwasie acetylosalicylowym.

• Kreatynina – ocenia czynność nerek, od której zależy wydalanie kwasu moczowego,
• Mocz – badanie ogólne – pokazuje odczyn moczu i obecność kryształów,
• Lipidogram i Glukoza – pomagają ocenić inne składowe zespołu metabolicznego,
• Mocznik – jest innym produktem przemiany materii wydalanym przez nerki.