Sód (Na)

Sód utrzymuje objętość krwi i ciśnienie osmotyczne, uczestniczy w przewodzeniu impulsów w nerwach i mięśniach, w tym w mięśniu sercowym, oraz wpływa na równowagę kwasowo-zasadową. Woda przemieszcza się w organizmie za sodem, dlatego jego stężenie odzwierciedla bilans wodny. Gospodarkę sodem i wodą regulują nerki, hormony (aldosteron i wazopresyna) oraz uczucie pragnienia.

Głównym źródłem sodu w diecie jest sól kuchenna. Stężenie sodu we krwi zależy jednak przede wszystkim od proporcji sodu do wody, a nie wprost od ilości spożywanej soli.

Sód oznacza się najczęściej u osób z obrzękami, nadciśnieniem albo chorobą serca lub nerek. Inne wskazania to:

• przyjmowanie leków moczopędnych i innych leków wpływających na gospodarkę wodną,
• uporczywe wymioty, biegunka, nadmierne pocenie się i odwodnienie,
• zaburzenia pragnienia oraz choroby nadnerczy i przysadki,
• bóle głowy, osłabienie, splątanie i inne objawy zaburzeń elektrolitowych,
• choroby płuc i ośrodkowego układu nerwowego, które zaburzają wydzielanie wazopresyny.

Zbyt niskie stężenie sodu (hiponatremia) jest jednym z częstszych zaburzeń elektrolitowych. Występuje między innymi po lekach moczopędnych, w niewydolności serca, chorobach nerek i wątroby oraz przy nadmiarze wazopresyny. Zbyt wysokie stężenie sodu (hipernatremia) zwykle towarzyszy odwodnieniu, gdy organizm traci więcej wody niż sodu. Duże odchylenia sodu, szczególnie narastające szybko, mogą wywoływać splątanie, drgawki, a nawet utratę przytomności i są leczone w warunkach szpitalnych.

Wynik sodu porównuje się z zakresem referencyjnym podanym na wydruku, który zależy od metody. Lekarz ocenia go łącznie ze stężeniem potasu, chlorków, kreatyniny i glukozy, stanem nawodnienia oraz przyjmowanymi lekami, ponieważ ten sam wynik może oznaczać niedobór sodu albo nadmiar wody.

Wynik sodu mogą zafałszować bardzo wysokie stężenia lipidów lub białka, które w niektórych metodach sztucznie obniżają oznaczany sód. Bardzo wysoka glukoza również obniża sód, ale rzeczywiście, bo przyciąga wodę z komórek do krwi. Znaczenie mają również:

• niektóre leki, w tym moczopędne, przeciwpadaczkowe i przeciwdepresyjne,
• wlewy dożylne płynów tuż przed pobraniem.

Krew do badania sodu pobiera się rano, w godzinach 7.00–10.00, na czczo; ostatni posiłek dnia poprzedniego powinien być zjedzony do około 18.00. Ponieważ poziom sodu nieco się waha w ciągu doby, powtórne pomiary dobrze jest robić mniej więcej o tej samej godzinie. Przy pobraniu należy wymienić przyjmowane leki.

• Elektrolity (Na, K) – sód razem z potasem w jednym badaniu,
• Potas i Chlorki – pozostałe główne elektrolity,
• Kreatynina – ocena nerek, które regulują ilość sodu,
• Aldosteron – hormon zatrzymujący sód w organizmie.