Elektrolity (Na, K)

Sód i potas bada się razem, ponieważ zaburzenia ich stężeń często występują jednocześnie, na przykład przy odwodnieniu, chorobach nerek lub przyjmowaniu leków moczopędnych. Oba jony przenoszą ładunek elektryczny, a pompa sodowo-potasowa przemieszcza je przez błony komórkowe w przeciwnych kierunkach. Sód i potas mierzy się w tej samej próbce, a ich wyniki analizuje się w zestawieniu.

Każdy z jonów ma też własne zastosowania diagnostyczne, które opisano przy badaniach sodu i potasu.

Lekarz kieruje na elektrolity głównie osoby leczone preparatami zmieniającymi stężenia sodu i potasu, a także pacjentów z objawami odwodnienia lub arytmii:

• podczas terapii diuretykami, inhibitorami konwertazy angiotensyny (ACE), sartanami albo spironolaktonem,
• przy nadciśnieniu tętniczym i niewydolności serca,
• przy chorobach nerek, nadnerczy i przysadki,
• przy biegunce, wymiotach, gorączce, nadmiernym poceniu się i odwodnieniu,
• gdy pojawiają się osłabienie, kurcze mięśni, kołatanie serca albo zaburzenia świadomości,
• przy zaburzeniach rytmu serca,
• w trakcie suplementacji potasu i innych elektrolitów,
• przed zabiegami oraz u osób ciężko chorych.

Na stężenia sodu i potasu wpływają przede wszystkim nawodnienie, leki i sposób pobrania krwi:

• ilość przyjmowanych płynów i stan nawodnienia,
• diuretyki, inhibitory ACE, sartany oraz preparaty hormonalne,
• hemoliza próbki, która zawyża stężenie potasu,
• bardzo wysokie stężenie glukozy lub tłuszczów, które może zaniżać wynik sodu,
• zaciskanie pięści podczas pobrania oraz zbyt długie przechowywanie próbki przed analizą,
• pora dnia, ponieważ stężenia elektrolitów wykazują zmienność dobową.

Wyniki sodu i potasu lekarz porównuje ze sobą oraz z wynikami kreatyniny i glukozy, z ciśnieniem tętniczym i z listą przyjmowanych leków. Odchylenie każdego z jonów może mieć inną przyczynę. Obniżone stężenie sodu bywa związane z lekami moczopędnymi, wymiotami, biegunką, niewydolnością serca lub nadmiernym przyjmowaniem płynów, a podwyższone najczęściej z odwodnieniem. Niski potas spotyka się m.in. przy stosowaniu diuretyków, wymiotach i biegunce, a wysoki przy niewydolności nerek, leczeniu inhibitorami ACE, sartanami lub spironolaktonem albo przy hemolizie próbki. Wynik należy omówić z lekarzem.

Krew do badania elektrolitów pobiera się rano, między 7:00 a 10:00, na czczo; ostatni posiłek należy zjeść poprzedniego dnia nie później niż o 18:00. Stężenia sodu i potasu zmieniają się w ciągu doby, dlatego kolejne oznaczenia wykonuje się o podobnej godzinie. Należy też podać, jakie leki i suplementy są aktualnie stosowane.

• Chlorki – trzeci jon oznaczany w jonogramie,
• Magnez – jego niedobór często towarzyszy niskiemu stężeniu potasu,
• Kreatynina i Mocznik – ocena pracy nerek,
• Aldosteron – hormon regulujący stężenia sodu i potasu,
• Glukoza – zaburzenia gospodarki cukrowej wpływają na elektrolity.