Wapń całkowity

Wapń stanowi główny składnik mineralny kości i zębów, a ponadto umożliwia skurcz mięśni szkieletowych i serca, przekazywanie sygnałów w nerwach oraz krzepnięcie krwi. Prawie cały wapń znajduje się w kościach, a niewielka ilość krążąca we krwi jest utrzymywana w bardzo wąskim zakresie.

Wapń całkowity obejmuje trzy postacie wapnia we krwi. Około połowy to wapń zjonizowany, czyli wolny i czynny biologicznie, około dwóch piątych jest związane z białkami, przede wszystkim z albuminą, a pozostała część łączy się z anionami, na przykład z cytrynianami.

Z tego wynika ograniczenie badania: gdy zmienia się stężenie albuminy, zmienia się też wapń całkowity, choć ilość wapnia czynnego może się nie zmienić. W takiej sytuacji lekarz koryguje wynik o stężenie albuminy albo zleca wapń zjonizowany.

Stężenie wapnia regulują trzy hormony: parathormon, aktywna postać witaminy D i kalcytonina, które działają na nerki, kości i jelita. Dlatego wapń poza przedziałem odniesienia bywa pierwszą wskazówką choroby przytarczyc, nerek lub kości albo niedoboru witaminy D.

Wapń całkowity oznacza się przy dolegliwościach sugerujących jego niedobór lub nadmiar oraz w chorobach kości, nerek i przytarczyc. Wskazania obejmują:

• cierpnięcie skóry dookoła warg i opuszków palców, bolesne kurcze mięśni oraz tężyczkę,
• objawy nadmiaru wapnia, takie jak znużenie, nudności, zaparcia, wzmożone pragnienie i oddawanie dużych ilości moczu,
• kamicę nerkową i inne choroby nerek,
• osteoporozę, inne choroby kości i bóle kostne,
• choroby przytarczyc i tarczycy oraz stan po operacji tych narządów,
• niedobór witaminy D i choroby jelit utrudniające wchłanianie,
• nowotwory, szczególnie przy podejrzeniu hiperkalcemii,
• leczenie lekami wpływającymi na stężenie wapnia.

Wynik wapnia całkowitego zależy przede wszystkim od stężenia albuminy: jej niedobór zaniża wynik, a odwodnienie go zawyża. Do pozostałych czynników należą:

• tiazydowe leki moczopędne, lit oraz preparaty witaminy D i wapnia,
• choroby nerek,
• długie uciskanie ramienia opaską podczas pobrania,
• ciąża i laktacja.

Wynik wapnia całkowitego odczytuje się według przedziału wydrukowanego obok, ustalonego dla danej metody i grupy wiekowej. Lekarz ocenia go razem ze stężeniem albuminy, fosforu, parathormonu i witaminy D oraz z wynikami oceny nerek.

Na badanie wapnia całkowitego przyjdź rano, od 7.00 do 10.00, bez śniadania; kolację poprzedniego dnia zjedz najpóźniej około 18.00. Przy pobraniu zgłoś suplementy z wapniem lub witaminą D i leki moczopędne.

Najczęstszą przyczyną zbyt wysokiego stężenia wapnia u osób leczonych ambulatoryjnie jest nadczynność przytarczyc, a u pacjentów szpitalnych nowotwory. Inne przyczyny to nadmiar witaminy D lub wapnia z suplementów, leki (tiazydy, lit), długotrwałe unieruchomienie, choroby nerek i niektóre choroby ziarniniakowe. Hiperkalcemia objawia się wzmożonym pragnieniem, wielomoczem, nudnościami, zaparciami, bólami brzucha, osłabieniem i kłopotami z koncentracją, a długotrwała sprzyja kamieniom w nerkach i zaburzeniom rytmu serca.

Najczęstsze przyczyny zbyt niskiego stężenia wapnia to niedoczynność przytarczyc, na przykład po operacjach w obrębie szyi, niedobór witaminy D, choroby nerek, niedobór magnezu, zapalenie trzustki i niektóre leki. Hipokalcemia typowo daje cierpnięcie warg i palców oraz bolesne kurcze mięśni (tężyczkę), a gdy jest głęboka – także napady drgawek i arytmię.

Nie, stężenie wapnia we krwi nie odzwierciedla jego ilości w diecie. Organizm utrzymuje je w wąskim zakresie dzięki regulacji hormonalnej i w razie potrzeby uwalnia wapń z kości. Niedobór wapnia w diecie może się więc ujawnić w kościach, a nie w badaniu krwi.

Czy badanie wapnia wystarczy do oceny osteoporozy? Nie, osteoporozę ocenia się za pomocą densytometrii i innych badań.

Czy po suplementach wapnia wynik jest wyższy? Zwykle niewiele, bo organizm utrzymuje stężenie wapnia w wąskim zakresie. Duże dawki wapnia i witaminy D mogą je jednak podwyższyć, dlatego przy pobraniu podaje się przyjmowane suplementy.

Czy długie uciskanie ramienia opaską zmienia wynik? Tak, zawyża wynik, dlatego personel pobierający krew stara się skrócić ten czas.

Czy wapń bada się razem z fosforem i parathormonem? Tak, ponieważ te parametry tworzą wspólny układ regulacji.

• Wapń zjonizowany – czynna część wapnia, niezależna od albuminy,
• Parathormon – hormon przytarczyc, od którego najbardziej zależy poziom wapnia,
• Witamina D3 25(OH) i Fosfor nieorganiczny – razem z wapniem opisują przemianę mineralną kości,
• Albumina – potrzebna do korekty wyniku wapnia całkowitego,
• Magnez – jego niedobór zaburza gospodarkę wapniową.