Wapń zjonizowany

Zjonizowana frakcja wapnia uczestniczy w kurczeniu się mięśni szkieletowych i serca, w przekazywaniu sygnałów przez nerwy, w krzepnięciu krwi oraz w licznych reakcjach wewnątrzkomórkowych. Wapń zjonizowany to mniej więcej połowa całego wapnia we krwi.

Wapń zjonizowany jest dokładniejszy wtedy, gdy zmienia się stężenie białek we krwi, a ilość czynnego wapnia pozostaje prawidłowa. Tak bywa przy hipoalbuminemii, którą powodują m.in. niedożywienie, choroby wątroby i nerek albo ciężki stan chorego, a także przy odwodnieniu, zaburzeniach równowagi kwasowo-zasadowej i po licznych transfuzjach lub kroplówkach. W takich przypadkach wapń zjonizowany lepiej odzwierciedla ilość czynnego wapnia niż wapń całkowity, nawet po korekcie o stężenie albuminy.

Najczęstszym powodem oznaczenia jest wapń całkowity, którego wynik budzi wątpliwości albo nie pasuje do dolegliwości pacjenta. Inne wskazania to:

• objawy niedoboru wapnia, takie jak mrowienie, skurcze mięśni, tężyczka i zaburzenia rytmu serca,
• choroby przytarczyc i tarczycy oraz stan po operacjach tych narządów,
• choroby nerek i kości,
• niedobór albuminy,
• ciężki stan ogólny, zabiegi operacyjne i przetoczenia krwi,
• kontrola leczenia preparatami wapnia i witaminy D.

Wynik wapnia zjonizowanego zależy przede wszystkim od pH krwi: przy zasadowicy wapń zjonizowany spada, a przy kwasicy rośnie. Inne czynniki to:

• sposób pobrania i przechowywania próbki, ponieważ oznaczenie jest wrażliwe na kontakt z powietrzem i upływ czasu; z tego powodu stosuje się specjalne probówki, a próbkę bada się szybko,
• leki, w tym moczopędne, lit oraz preparaty wapnia i witaminy D,
• hiperwentylacja, czyli zbyt szybkie i głębokie oddychanie.

Wynik wapnia zjonizowanego porównuje się z zakresem podanym na wydruku, właściwym dla stosowanej metody. Lekarz ocenia go razem ze stężeniem parathormonu, fosforu, magnezu i witaminy D oraz z wynikami oceny nerek. Odchylenie w górę i w dół może wynikać z zupełnie różnych chorób, dlatego znaczenie wyniku ustala lekarz.

Wapń zjonizowany oznacza się w krwi pobranej rano na czczo, optymalnie w godzinach 7.00–10.00, gdy ostatnim posiłkiem była kolacja około 18.00 dnia poprzedniego; minimalny odstęp od jedzenia wynosi 4 godziny. Przed pobraniem należy odpocząć co najmniej 10 minut, a przez ostatnie 5 minut siedzieć lub leżeć. Należy wymienić stosowane leki i suplementy, zwłaszcza preparaty wapnia, witaminy D i leki moczopędne.

• Wapń całkowity – łączne stężenie wapnia w surowicy,
• Parathormon – hormon regulujący stężenie wapnia,
• Magnez i Fosfor nieorganiczny – pozostałe minerały gospodarki kostnej,
• Witamina D3 25(OH) – warunkuje wchłanianie wapnia z jelit,
• Albumina – pomaga zrozumieć, skąd biorą się różnice między wapniem całkowitym i zjonizowanym.