Fosfor nieorganiczny

Kości i zęby gromadzą około czterech piątych całego fosforu w organizmie. Pozostałe fosforany są obecne w komórkach, gdzie uczestniczą w wytwarzaniu energii i wchodzą w skład DNA oraz błon komórkowych.

Stężenie fosforanów we krwi zależy od równowagi między ich wchłanianiem w jelitach a wydalaniem przez nerki. Parathormon zwiększa wydalanie fosforanów z moczem, a aktywna postać witaminy D nasila ich wchłanianie. Zaburzenie któregokolwiek z tych mechanizmów zmienia stężenie fosforu, często w kierunku przeciwnym do zmian wapnia.

Lekarz zleca badanie fosforu głównie w chorobach nerek, przytarczyc i kości:

• przy przewlekłej chorobie nerek, u osób dializowanych i przy kamicy nerkowej,
• przy chorobach przytarczyc oraz po operacjach w obrębie szyi,
• przy chorobach kości, takich jak osteomalacja, krzywica i osteoporoza o niejasnej przyczynie,
• przy podejrzeniu niedoboru witaminy D, osłabieniu mięśni i bólach kostnych,
• u osób nadużywających alkoholu i niedożywionych,
• u chorych na żywieniu pozajelitowym oraz w intensywnej terapii,
• przy zaburzeniach gospodarki wapniowej i magnezowej.

Na wynik fosforu silnie wpływają pora pobrania i posiłek:

• godzina pobrania, bo poziom fosforanów ma wyraźny rytm dobowy,
• jedzenie, zwłaszcza słodkie, po którym fosforany przemieszczają się do wnętrza komórek, a wynik się obniża,
• hemoliza próbki, która zawyża wynik,
• preparaty fosforu i witaminy D, leki zobojętniające zawierające glin lub magnez oraz leki moczopędne,
• hiperwentylacja i zasadowica, które obniżają stężenie,
• wiek, ponieważ u dzieci stężenie fosforu jest fizjologicznie wyższe.

Wynik fosforu ocenia się według zakresu referencyjnego, który jest inny dla dzieci i dla dorosłych. Lekarz zestawia go z wynikami wapnia, parathormonu, witaminy D, kreatyniny i fosfatazy zasadowej. Podwyższone stężenie fosforu najczęściej wiąże się z przewlekłą chorobą nerek, niedoczynnością przytarczyc lub nadmiarem witaminy D. Obniżone bywa związane z nadczynnością przytarczyc, niedoborem witaminy D, zaburzeniami wchłaniania, niedożywieniem lub nadużywaniem alkoholu. Stężenie poza zakresem wskazuje kierunek dalszej diagnostyki, ale samo nie określa przyczyny, dlatego wynik należy omówić z lekarzem.

Krew do badania fosforu pobiera się rano, między 7:00 a 10:00, na czczo; ostatni posiłek należy zjeść poprzedniego dnia do godziny 18:00. Dobowe wahania stężenia fosforanów sięgają około 30%, więc kolejne oznaczenia są porównywalne, gdy krew pobiera się o tej samej godzinie. Przed pobraniem poinformuj o przyjmowaniu preparatów fosforu i witaminy D oraz leków zobojętniających.

• Wapń całkowity i Wapń zjonizowany – wyniki, z którymi zestawia się fosfor,
• Parathormon – hormon regulujący stężenie fosforanów,
• Witamina D3 25(OH) – witamina wpływająca na wchłanianie fosforu,
• Kreatynina – wskaźnik czynności nerek odpowiadających za wydalanie fosforanów,
• Fosfataza zasadowa – enzym pochodzący z kości i dróg żółciowych.