Fosfataza zasadowa, alkaiczna (ALP)

U dorosłych zdecydowana większość aktywności ALP we krwi ma źródło w wątrobie z drogami żółciowymi oraz w kościach. Mniejsze ilości enzymu pochodzą z jelit, łożyska i nerek:

• wątroba i drogi żółciowe: enzym znajduje się w nabłonku kanalików żółciowych, a jego wytwarzanie rośnie, gdy odpływ żółci jest utrudniony,
• kości: źródłem enzymu są osteoblasty, komórki tworzące nową tkankę kostną, więc aktywność rośnie przy intensywnej przebudowie kości,
• jelita: aktywność tej frakcji zwiększa się po tłustym posiłku,
• łożysko: w drugiej połowie ciąży frakcja łożyskowa wyraźnie zwiększa wynik,
• nerki: ich udział jest niewielki.

ALP oznacza się, gdy objawy sugerują chorobę wątroby, utrudniony odpływ żółci albo chorobę kości:

• przy żółtaczce, świądzie skóry, ciemnym moczu, odbarwionych stolcach lub bólu w prawym podżebrzu,
• przy podejrzeniu zastoju żółci, kamicy lub zapalenia dróg żółciowych,
• przy bólach kostnych oraz podejrzeniu choroby Pageta, osteomalacji, krzywicy lub innych zmian w kościach,
• przy niektórych nowotworach i przerzutach do kości,
• przy zaburzeniach gospodarki wapniowej i nadczynności przytarczyc,
• jako część prób wątrobowych.

Źródło podwyższonej ALP pomagają ustalić badania towarzyszące. Gdy jednocześnie podwyższona jest aktywność GGTP, źródłem jest zwykle wątroba lub drogi żółciowe. Gdy GGTP mieści się w normie, a objawy dotyczą kości, lekarz sprawdza stężenie wapnia, fosforu i witaminy D. W razie wątpliwości można oznaczyć izoenzymy, czyli poszczególne frakcje ALP.

Na wynik ALP wpływają wiek, ciąża, posiłek i niektóre leki:

• wiek, ponieważ u rosnących dzieci i nastolatków aktywność jest fizjologicznie wyższa,
• ciąża, w której aktywność frakcji łożyskowej rośnie wielokrotnie,
• posiłek, zwłaszcza tłusty, który zwiększa aktywność frakcji jelitowej,
• złamania, które nasilają przebudowę kości,
• niektóre antybiotyki, leki przeciwpadaczkowe i doustna antykoncepcja,
• grupa krwi 0 lub B, zwłaszcza w połączeniu z posiłkiem przed badaniem.

Wynik ALP ocenia się według zakresu referencyjnego, który jest inny dla dzieci, dorosłych i kobiet w ciąży. Podwyższona aktywność najczęściej towarzyszy zastojowi żółci (np. przy kamicy, zwężeniu dróg żółciowych lub zmianach w wątrobie), chorobie Pageta, przerzutom do kości, niedoborowi witaminy D z osteomalacją oraz gojeniu się złamań. Obniżona aktywność zdarza się rzadko i bywa związana z niedożywieniem, niedoborem cynku lub magnezu, niedoczynnością tarczycy albo wrodzoną hipofosfatazją. Lekarz zwykle zestawia wynik ALP z GGTP, ALT, bilirubiną, wapniem i objawami, ponieważ sama aktywność ALP rzadko wskazuje przyczynę zaburzeń.

Krew do badania ALP pobiera się na czczo, między 7:00 a 10:00; ostatni posiłek poprzedniego dnia należy zjeść do 18:00. Aktywność fosfatazy zasadowej ma rytm dobowy, więc przy powtarzaniu oznaczeń trzeba zachować podobną godzinę pobrania. Przed pobraniem poinformuj o ciąży i przyjmowanych lekach.

• GGTP – enzym dróg żółciowych, oznaczany razem z ALP,
• Próby wątrobowe – zestaw enzymów wątrobowych i bilirubiny,
• Wapń całkowity i Fosfor nieorganiczny – badania wykonywane przy podejrzeniu choroby kości,
• Witamina D3 25(OH) – jej niedobór wpływa na stan kości,
• Parathormon – hormon przytarczyc, od którego zależą stężenie wapnia i przebudowa kości.