ALT

ALT rośnie we krwi, ponieważ przy uszkodzeniu komórek wątroby ich błony stają się przepuszczalne albo komórki obumierają, a enzym przedostaje się do krwi. Najwięcej ALT znajduje się w komórkach wątroby, a znacznie mniej w nerkach, sercu i mięśniach. Enzym uczestniczy w przemianach aminokwasów i pomaga przekształcać je w glukozę, gdy organizm potrzebuje energii. Ponieważ działa wewnątrz komórek, we krwi krąży go zwykle niewiele.

Sam wynik nie wskazuje jednak przyczyny uszkodzenia ani nie mówi, w jakim stopniu wątroba zachowała swoją czynność.

Lekarz zleca ALT przy objawach lub podejrzeniu choroby wątroby, a także w badaniach kontrolnych. Wskazania obejmują przede wszystkim:

• Przy żółtaczce, ciemnym moczu, jasnych stolcach, świądzie skóry lub bólu w prawym podżebrzu.
• Gdy od dłuższego czasu utrzymują się znużenie, nudności i niechęć do jedzenia.
• Przy podejrzeniu zapalenia wątroby, także wirusowego, razem z badaniami w kierunku wirusów.
• Przy stłuszczeniu wątroby i towarzyszących mu otyłości, cukrzycy lub zaburzeniach lipidowych.
• U osób nadużywających alkoholu.
• Podczas terapii preparatami obciążającymi wątrobę.
• Podczas okresowych badań profilaktycznych, najczęściej w parze z AST.

Najczęstsze przyczyny wzrostu ALT to zapalenie wątroby, jej stłuszczenie, alkohol i leki. Aktywność enzymu może wzrosnąć po przedawkowaniu paracetamolu, a także w związku z przyjmowaniem niektórych antybiotyków, leków przeciwpadaczkowych, statyn oraz ziół i suplementów, o których należy poinformować lekarza. Podwyższenie zdarza się również w niektórych chorobach innych narządów.

Wynik mieszczący się w przedziale odniesienia nie wyklucza choroby wątroby, zwłaszcza zaawansowanej, ponieważ liczba czynnych komórek wątroby, z których mógłby uwalniać się enzym, jest wtedy mniejsza.

Lekarz ocenia ALT razem z AST, a często także z GGTP, fosfatazą zasadową i bilirubiną. Takie zestawienie pomaga ustalić, czy uszkodzenie dotyczy komórek wątroby, czy dróg żółciowych. Znaczenie ma również to, o ile wynik przekracza górną granicę podaną na wydruku i czy pozostaje podwyższony w kolejnych badaniach.

Tak, stłuszczenie wątroby często podnosi ALT. Niewielki wzrost ALT najczęściej wynika ze stłuszczeniowej choroby wątroby, która towarzyszy otyłości, cukrzycy, nadciśnieniu i zaburzeniom lipidowym. Przez długi czas przebiega ona bezobjawowo, więc podwyższona aktywność enzymu bywa pierwszą wskazówką nieprawidłowości w wątrobie. Lekarz kieruje wtedy zwykle na USG wątroby, a stopień zwłóknienia ocenia osobnymi wskaźnikami lub badaniami obrazowymi.

Alkohol i leki mogą podnosić ALT, choć w alkoholowym uszkodzeniu wątroby aktywność AST zwykle przewyższa ALT, a często rośnie też GGTP. Leki mogą uszkadzać wątrobę bezpośrednio, jak duże dawki paracetamolu, albo przez reakcję immunologiczną. Dotyczy to także ziołowych suplementów i preparatów „na odchudzanie”. Po usunięciu szkodliwego czynnika ALT zwykle wraca do wartości wyjściowych, a o odstawieniu leku decyduje lekarz.

Do wzrostu ALT prowadzą też wirusowe zapalenia wątroby, przede wszystkim typu B i C, a rzadziej autoimmunologiczne zapalenie wątroby, hemochromatoza, choroba Wilsona oraz niedobór alfa-1-antytrypsyny. Te mniej częste przyczyny sprawdza się szczególnie wtedy, gdy podwyższona aktywność enzymu utrzymuje się przez wiele miesięcy. Podstawowe badania w tym kierunku to HBs antygen i HCV przeciwciała.

Tak, po bardzo intensywnym treningu, zwłaszcza siłowym, aktywność ALT, a częściej AST, może wzrosnąć z powodu uszkodzenia mięśni. Dlatego przed badaniem odradza się forsowny wysiłek. Przy podwyższonym wyniku lekarz może zlecić oznaczenie kinazy kreatynowej, aby odróżnić źródło mięśniowe od wątrobowego.

Na badanie ALT zgłasza się rano, między 7 a 10, bez śniadania. Ostatni posiłek należy zjeść poprzedniego dnia najpóźniej o godzinie 18. Aktywność ALT waha się w rytmie dobowym, więc powtórne oznaczenie wykonuje się najlepiej o zbliżonej godzinie. Przy pobraniu należy poinformować o przyjmowanych lekach i suplementach.

Czy podwyższone ALT oznacza chorobę wątroby? Nie w każdym przypadku. Wysoka aktywność ALT zwykle świadczy o uszkodzeniu komórek wątroby, ale jego przyczynę trzeba ustalić, a niewielkie odchylenia często ustępują samoistnie.

Czy ALT w przedziale odniesienia wyklucza chorobę wątroby? Nie, w zaawansowanych chorobach, zwłaszcza w marskości, aktywność ALT może mieścić się w przedziale odniesienia.

Po jakim czasie powtórzyć badanie? Termin kolejnego badania wyznacza lekarz, biorąc pod uwagę stopień podwyższenia i jego przyczynę.

Czy przed badaniem można pić alkohol? Alkohol wypity w dniach poprzedzających badanie może zmienić wynik. Zalecenia w tej sprawie przekazuje punkt pobrań lub lekarz.

• Próby wątrobowe – zestaw enzymów wątrobowych i bilirubiny,
• AST – aminotransferaza oznaczana w parze z ALT,
• GGTP – enzym wrażliwy na alkohol i zastój żółci,
• HBs antygen i HCV przeciwciała – przy podejrzeniu wirusowego zapalenia wątroby,
• Lipidogram – ocena zaburzeń lipidowych przy stłuszczeniu wątroby.