Parathormon (PTH)

Zadaniem parathormonu jest utrzymanie stałego, ściśle kontrolowanego poziomu wapnia we krwi. Gdy wapnia ubywa, przytarczyce wydzielają więcej PTH. PTH mobilizuje wówczas wapń zgromadzony w kościach, ogranicza jego utratę przez nerki i zwiększa w nerkach produkcję aktywnej witaminy D, która ułatwia przyswajanie wapnia z pożywienia. Jednocześnie zwiększa wydalanie fosforanów, przez co stężenie fosforu we krwi spada. Gdy wapnia jest wystarczająco dużo, wydzielanie PTH maleje.

Z tego powodu na stężenie parathormonu wpływają nie tylko choroby przytarczyc, ale też choroby nerek, zaburzenia wchłaniania w jelitach i niedobór witaminy D.

Głównym powodem oznaczenia PTH jest zbyt wysoki albo zbyt niski poziom wapnia w surowicy. Parathormon pokazuje wówczas, czy przytarczyce reagują prawidłowo, czy wydzielają hormon niezależnie od potrzeb organizmu. Do innych wskazań należą:

• podejrzenie nadczynności lub niedoczynności przytarczyc, również po operacji tarczycy,
• kamica nerkowa, bóle kostne lub osteoporoza o niejasnej przyczynie,
• przewlekła choroba nerek i leczenie dializami,
• niedobór witaminy D i zaburzenia jej przemian,
• kontrola leczenia chorób przytarczyc.

Na wynik PTH najbardziej wpływają godzina pobrania i pulsacyjne wydzielanie hormonu. Znaczenie mają też inne czynniki:

• stężenie PTH jest najwyższe w nocy, około drugiej, a rano niższe,
• hormon wydziela się falami, więc kolejne pomiary mogą się od siebie różnić,
• niedobór witaminy D i mała ilość wapnia w diecie podwyższają PTH,
• wynik zmieniają preparaty wapnia i witaminy D, leki moczopędne, lit oraz leki stosowane w osteoporozie,
• wynik zmieniają choroby nerek,
• PTH w temperaturze pokojowej częściowo się rozkłada, dlatego opóźnienie w dostarczeniu próbki do laboratorium może obniżyć wynik.

Wynik PTH interpretuje się łącznie ze stężeniem wapnia (całkowitego lub zjonizowanego), fosforu, witaminy D i kreatyniny. Ta sama wartość może być prawidłową reakcją na niski wapń albo objawem choroby przytarczyc, a rozróżnić te sytuacje pozwalają dopiero pozostałe parametry. Zakres referencyjny na wydruku zależy od metody. Znaczenie wyniku ocenia lekarz.

Krew do badania parathormonu pobiera się rano, około ósmej, na czczo, czyli 13–14 godzin po ostatnim posiłku zjedzonym poprzedniego dnia około 18.00. Taka pora wynika z dobowej zmienności wydzielania PTH, które jest największe około drugiej w nocy. Hormon wydziela się pulsacyjnie, więc lekarz może zlecić kilka pomiarów. U osób dializowanych PTH oznacza się przed dializą. Poinformuj o przyjmowanych preparatach wapnia i witaminy D.

• Wapń całkowity i Wapń zjonizowany – bez nich wyniku PTH nie da się zinterpretować,
• Fosfor nieorganiczny – PTH wpływa na jego wydalanie,
• Witamina D3 25(OH) – jej niedobór podwyższa PTH,
• Kreatynina – ocena nerek, w których aktywowana jest witamina D.