Witamina B12

Witamina B12 bierze udział w powstawaniu krwinek czerwonych, syntezie DNA i budowie osłonek mielinowych, które otaczają włókna nerwowe. Organizm nie wytwarza jej samodzielnie, a dostarczają jej głównie mięso, ryby, jaja i nabiał.

Niedobór witaminy B12 zdarza się także u osób jedzących mięso i nabiał, ponieważ jej wchłanianie wymaga kilku warunków: kwasu solnego w żołądku, białka zwanego czynnikiem wewnętrznym oraz sprawnie działającego końcowego odcinka jelita cienkiego. Wchłanianie jest zaburzone w następujących sytuacjach:

• w żołądku powstaje za mało kwasu solnego, np. przy zanikowym zapaleniu żołądka lub po latach stosowania leków na zgagę hamujących wydzielanie kwasu (np. omeprazolu, pantoprazolu),
• organizm wytwarza przeciwciała przeciw czynnikowi wewnętrznemu (niedokrwistość złośliwa),
• pacjent przebył operację żołądka lub jelit albo choruje na chorobę Leśniowskiego-Crohna lub celiakię,
• pacjent długotrwale przyjmuje metforminę.

Na braki witaminy B12 bardziej narażeni są również weganie, seniorzy i kobiety ciężarne.

Niedobór witaminy B12 daje objawy ze strony krwi, układu nerwowego i jamy ustnej:

• zmiany we krwi to niedokrwistość megaloblastyczna z dużymi krwinkami, zmęczenie, bladość, zażółcenie skóry i duszność przy wysiłku,
• objawy nerwowe to cierpnięcie i mrowienie dłoni oraz stóp, chwiejny chód, osłabienie, kłopoty z zapamiętywaniem i skupieniem uwagi oraz obniżony nastrój,
• zmiany w jamie ustnej to gładki, bolesny język i afty.

Niedobór witaminy B12 uszkadza osłonki mielinowe nerwów, a objawy neurologiczne mogą się pojawić, zanim zmieni się morfologia krwi. Prawidłowa morfologia nie wyklucza więc niedoboru witaminy B12.

Witaminę B12 bada się zwłaszcza przy anemii, szczególnie gdy krwinki czerwone są powiększone (wysokie MCV). Do pozostałych wskazań należą:

• mrowienie, zaburzenia czucia, niepewny chód i pogorszenie pamięci,
• choroby żołądka i jelit oraz stan po ich operacjach,
• dieta wegańska lub wegetariańska,
• długotrwałe leczenie metforminą lub lekami hamującymi wydzielanie kwasu żołądkowego,
• podwyższone stężenie homocysteiny,
• kontrola leczenia niedoboru.

Wynik witaminy B12 z surowicy nie musi odpowiadać temu, ile jej faktycznie trafia do komórek. Przy wartościach granicznych lekarz zleca dodatkowo homocysteinę i kwas metylomalonowy, które rosną przy czynnościowym niedoborze i pomagają ustalić, czy wynik graniczny oznacza niedobór. Suplementacja tuż przed pobraniem podwyższa wynik. Przyjmowanie wysokich dawek kwasu foliowego potrafi z kolei ukryć niedokrwistość wywołaną niedoborem witaminy B12, nie chroniąc przy tym nerwów.

Wynik witaminy B12 porównuje się z zakresem referencyjnym na wydruku, który zależy od metody. Niski wynik w połączeniu z objawami lub podwyższoną homocysteiną skłania lekarza do poszukiwania przyczyny niedoboru. Sposób leczenia i termin kolejnego badania ustala lekarz.

Na oznaczenie witaminy B12 przychodzi się rano, od siódmej do dziesiątej, przed jedzeniem; kolację w przeddzień kończy się najpóźniej około osiemnastej. Poinformuj o suplementach witaminy B12 i przyjmowanych lekach, zwłaszcza o metforminie i inhibitorach pompy protonowej.

Czy suplement zażyty krótko przed pobraniem zmieni wynik? Tak, preparat z witaminą B12 może zawyżyć wynik, więc trzeba o nim powiedzieć przy pobraniu.

Czy wysokie stężenie witaminy B12 jest groźne? Najczęściej to skutek przyjmowania suplementów. Wysoki poziom bez suplementacji bywa jednak związany z chorobą wątroby, nerek lub szpiku i wtedy wymaga wyjaśnienia na podstawie innych badań.

Czy osoby na diecie wegetariańskiej powinny badać witaminę B12? Dieta roślinna sprzyja niedoborom witaminy B12, a o badaniu i ewentualnej suplementacji decyduje lekarz.

Czy oznacza się jednocześnie witaminę B12 i kwas foliowy? Zwykle tak, bo brak którejkolwiek z nich daje w morfologii ten sam obraz powiększonych krwinek.

• Kwas foliowy – druga witamina potrzebna do wytwarzania krwinek,
• Homocysteina – rośnie wcześnie przy niedoborze witaminy B12,
• Morfologia krwi – ocena wielkości i liczby krwinek,
• Ferrytyna – zapasy żelaza, którego niedobór jest inną częstą przyczyną niedokrwistości.