Cryptococcus neoformans – antygen krążący, jakościowo

Kryptokokozę wywołują drożdżaki Cryptococcus, których naturalnym środowiskiem jest gleba oraz ptasie odchody, szczególnie odchody gołębi. Człowiek wdycha zarodniki razem z pyłem, a pierwszym miejscem zakażenia są płuca. Grube polisacharydowe otoczki chronią komórki grzyba przed pochłonięciem przez komórki odpornościowe, a uwalniany z otoczki polisacharyd przenika do krwi i właśnie on jest oznaczany w badaniu.

U osób z wydolnym układem odpornościowym zakażenie przebiega zwykle bezobjawowo albo ogranicza się do płuc. Przy głębokim niedoborze odporności grzyb rozsiewa się z krwią, przenika do ośrodkowego układu nerwowego i wywołuje zapalenie opon oraz tkanki mózgowej. Objawami są przewlekły, narastający ból głowy, gorączka, zaburzenia widzenia i świadomości.

Lekarz zleca to badanie przede wszystkim:

• osobom zakażonym HIV z małą liczbą limfocytów CD4, także bez objawów, przed rozpoczęciem leczenia przeciwretrowirusowego,
• pacjentom po przeszczepieniu narządów, leczonym przewlekle sterydami lub innymi lekami osłabiającymi odporność,
• przy uporczywym bólu głowy z gorączką lub przy zmianach w płucach o niejasnej przyczynie, jeśli pacjent ma upośledzoną odporność.

Wynik dodatni oznacza, że we krwi obecny jest antygen kryptokokowy, co przemawia za zakażeniem kryptokokowym, często już rozsianym. Taka osoba wymaga dalszej oceny, czy zakażenie objęło ośrodkowy układ nerwowy, nawet gdy nie ma objawów neurologicznych. Decyzję o nakłuciu lędźwiowym, posiewach i badaniach obrazowych podejmuje lekarz.

Wynik ujemny zmniejsza prawdopodobieństwo kryptokokozy rozsianej, ale nie przesądza o jej braku. Antygenu może brakować w surowicy we wczesnym okresie choroby, przy zakażeniu ograniczonym do płuc lub skóry albo przy niewielkiej liczbie komórek grzyba. Również bardzo duża ilość antygenu może zakłócić reakcję testu, przez co rezultat wychodzi fałszywie ujemny. Rzadkie reakcje krzyżowe z innymi drobnoustrojami mogą natomiast dawać wynik fałszywie dodatni.

Nie, antygen otoczki jest wspólny dla Cryptococcus neoformans i Cryptococcus gattii, więc badanie nie wskazuje gatunku grzyba. Gatunek ustala się na podstawie hodowli grzyba, na przykład z krwi albo z płynu pobranego podczas nakłucia lędźwiowego.

Zwykle nie. Antygen bywa obecny w surowicy jeszcze długo po poprawie stanu chorego, a zmiany ilości antygenu w trakcie leczenia słabo odzwierciedlają jego skuteczność. Sposób oceny skuteczności leczenia ustala lekarz prowadzący.

Informacje o sposobie pobrania przekazuje punkt pobrań; przy pobraniu należy wspomnieć o przyjmowanych lekach, szczególnie przeciwgrzybiczych i immunosupresyjnych.

• HIV Ag/Ab (Combo) – badanie przesiewowe, od którego zaczyna się diagnostykę HIV,
• HIV-1 PCR ilościowo – liczba kopii wirusa u osób zakażonych,
• Aspergillus – antygen krążący – inne zakażenie grzybicze u osób z niską odpornością,
• Candida – antygen krążący – antygen drożdżaków Candida we krwi,
• Morfologia krwi (pełna) – liczba limfocytów i innych krwinek.