Aspergillus – antygen krążący

Kropidlaki występują powszechnie w glebie, na gnijących resztkach roślin, w wilgotnych pomieszczeniach i w przewodach wentylacyjnych. Lekkie zarodniki kropidlaka są obecne w powietrzu i podczas oddychania docierają do oskrzeli oraz płuc. Za większość zakażeń u ludzi odpowiada gatunek Aspergillus fumigatus.

U osoby zdrowej zarodniki są zwykle szybko usuwane i nie wywołują choroby. Aspergiloza może przybrać kilka postaci:

• alergiczną aspergilozę oskrzelowo-płucną, związaną z nadwrażliwością na grzyb, która rozwija się głównie przy astmie oskrzelowej lub mukowiscydozie,
• grzybniaka (aspergilloma), czyli kulę grzybni w jamie płucnej po przebytej gruźlicy lub innej chorobie płuc,
• aspergilozę inwazyjną, w której grzyb wrasta w tkanki i może rozsiewać się z krwią do mózgu, skóry i innych narządów.

Postać inwazyjna rozwija się głównie przy upośledzonej odporności i w większości przypadków zajmuje płuca. Typowe są gorączka, która nie ustępuje po antybiotykach, suchy kaszel, duszność, ból opłucnowy i krwioplucie.

Lekarz zleca badanie głównie pacjentom z grup wysokiego ryzyka zakażenia inwazyjnego:

• chorym na białaczki i chłoniaki z długotrwałym niedoborem granulocytów,
• osobom po przeszczepieniu szpiku lub narządów,
• pacjentom leczonym chemioterapią albo dużymi dawkami kortykosterydów,
• osobom z zaawansowanym zakażeniem HIV.

Przy podejrzeniu alergicznej aspergilozy stosuje się inne badania, między innymi IgE całkowite i swoiste IgE przeciw pleśniom.

Wynik dodatni wskazuje, że do krwi przedostaje się galaktomannan, co w odpowiedniej sytuacji klinicznej przemawia za aspergilozą inwazyjną. Znaczenie wyniku ustala się w zestawieniu z tomografią płuc, objawami i badaniami mikrobiologicznymi. Wynik fałszywie dodatni zdarza się po niektórych antybiotykach i płynach infuzyjnych, po przetoczeniu preparatów krwiopochodnych oraz w reakcjach krzyżowych z innymi grzybami.

Ujemny rezultat nie zamyka diagnostyki. Galaktomannan krąży we krwi przejściowo i organizm szybko go usuwa, więc u chorych wysokiego ryzyka oznaczenie wykonuje się kilkakrotnie, w terminach wyznaczonych przez lekarza. Czułość obniża również leczenie przeciwgrzybicze działające na pleśnie.

Opisywane oznaczenie wykonuje się w surowicy krwi żylnej. Przy podejrzeniu zakażenia płuc lekarz może zlecić oznaczenie galaktomannanu w popłuczynach oskrzelowo-pęcherzykowych pobranych podczas bronchoskopii, a przy objawach neurologicznych w płynie mózgowo-rdzeniowym.

Antygen Aspergillus oznacza się bez specjalnego przygotowania, więc post ani konkretna pora pobrania nie są wymagane. Osoba badana zgłasza przy pobraniu stosowane leki przeciwgrzybicze i antybiotyki oraz niedawne przetoczenia krwi.

• Candida – antygen krążący – antygen drożdżaków Candida we krwi,
• Cryptococcus neoformans – antygen krążący – zakażenie grzybicze u osób z niską odpornością,
• Plwocina – posiew mykologiczny – hodowla grzybów z wydzieliny dróg oddechowych,
• IgE sp. MP1 – mieszanka pleśni – przy podejrzeniu uczulenia na pleśnie,
• Prokalcytonina, ilościowo – pomocna w odróżnieniu zakażenia bakteryjnego.