Czynnik reumatoidalny RF IgM

Czynnik reumatoidalny to grupa przeciwciał, które układ odpornościowy kieruje przeciwko innym przeciwciałom tego samego organizmu. Autoprzeciwciała te mogą mieć budowę różnych immunoglobulin, ale mniej więcej cztery piąte z nich to IgM. Tę postać opisali w 1949 roku Waaler i Rose. Jeśli wynik zawiera samo określenie „RF” bez podanej klasy, zwykle dotyczy właśnie IgM. Postacie IgG i IgA spotyka się rzadziej, a postacie IgD i IgE tylko wyjątkowo.

Oznaczenie RF IgM zleca się, gdy dolegliwości stawowe nasuwają myśl o RZS. Chodzi zwłaszcza o obrzęk i tkliwość małych stawów dłoni lub stóp, występujące symetrycznie, oraz o długotrwałą sztywność po nocnym odpoczynku. Wynik RF jest jednym z elementów kryteriów klasyfikacyjnych RZS; obok niego uwzględnia się przeciwciała anty-CCP, wskaźnikami stanu zapalnego, liczbą objętych stawów i czasem trwania dolegliwości.

Oznaczenie RF IgM bywa też pomocne, gdy w grę wchodzi zespół Sjögrena, twardzinę układową, toczeń rumieniowaty układowy lub mieszaną chorobę tkanki łącznej.

Według różnych danych RF stwierdza się u około 70–85% chorych na RZS, lecz jego obecność nie przesądza o tej chorobie. Spotyka się go także w autoimmunologicznym zapaleniu trzustki, przewlekłych zapaleniach wątroby, alergicznym zapaleniu pęcherzyków płucnych, nowotworach układu krwiotwórczego i w długo trwających zakażeniach wywołanych przez bakterie lub wirusy. Niewielkie stężenia notuje się też u ludzi bez choroby, a odsetek takich wyników rośnie z wiekiem.

Swoistość anty-CCP dla RZS jest większa niż swoistość RF IgM, dlatego reumatolog często zleca oba oznaczenia jednocześnie. Wynik ujemny RF IgM nie przesądza o braku RZS: część pacjentów choruje w postaci seronegatywnej, szczególnie na wczesnym etapie. Liczbę z wydruku porównuje się z zakresem odniesienia danej pracowni, a lekarz zestawia ją z badaniem stawów, wskaźnikami zapalnymi i zdjęciami RTG.

Badanie wymaga zwykłego pobrania krwi z żyły; dodatkowe wskazówki przekazuje punkt pobrań.

• Anty-CCP – przeciwciała o wysokiej swoistości dla RZS,
• RF w klasie IgG – rzadsza odmiana autoprzeciwciała,
• Odczyn Waalera-Rosego – test aglutynacyjny na obecność RF,
• CRP ilościowo – białko, którego stężenie rośnie przy zapaleniu,
• Pakiet reumatologiczny podstawowy – zestaw oznaczeń przy dolegliwościach stawowych.