PPJ anty-SS-A (Ro)

Przeciwciała przeciwjądrowe to zróżnicowana grupa autoprzeciwciał skierowanych przeciw składnikom jądra komórkowego. Dzieli się je na przeciwciała przeciw DNA i histonom oraz przeciw antygenom jądrowym dającym się wyekstrahować (ENA). Antygen SS-A/Ro należy do tej drugiej grupy. Składa się z dwóch białek, Ro52 i Ro60, połączonych z małymi cząsteczkami RNA.

U wielu chorych anty-SS-A towarzyszą przeciwciałom anty-SS-B (La). Oznaczenie obu zwiększa czułość diagnostyki zespołu Sjögrena.

Anty-SS-A są najsilniej związane z zespołem Sjögrena, w którym stwierdza się je u większości chorych. Poza tą chorobą stwierdza się je między innymi:

• u chorych na toczeń układowy, również w wieku dziecięcym,
• w twardzinie układowej,
• w zapaleniach mięśni, szczególnie z zespołem antysyntetazowym,
• w chorobach tkanki łącznej przebiegających ze śródmiąższowym zajęciem płuc,
• rzadziej w reumatoidalnym zapaleniu stawów,
• w toczniu noworodkowym.

Badanie zleca zwykle reumatolog lub lekarz rodzinny przy objawach sugerujących chorobę autoimmunologiczną. Mogą to być uporczywa suchość oczu i jamy ustnej, obrzęk ślinianek, bóle stawów, zmiany skórne pojawiające się po opalaniu lub objaw Raynauda. Anty-SS-A oznacza się też często po dodatnim wyniku przesiewowego badania ANA, żeby określić, jaki konkretny antygen jądrowy jest celem autoprzeciwciał.

Przeciwciała anty-SS-A klasy IgG przenikają przez łożysko. U ciężarnych z tymi przeciwciałami, także tych bez objawów choroby, zwiększa się ryzyko wrodzonego bloku serca u dziecka oraz tocznia noworodkowego. Powikłanie dotyczy jednak niewielkiej części takich ciąż. Kobieta z dodatnim wynikiem, która planuje ciążę lub jest w ciąży, omawia sposób obserwacji z reumatologiem i lekarzem prowadzącym.

Obecność przeciwciał anty-SS-A wspiera rozpoznanie, jeśli współwystępują z nią typowe objawy i inne odchylenia w badaniach. Niewielki odsetek zdrowych osób ma te przeciwciała bez objawów, z kolei ich brak nie przesądza, że zespół Sjögrena lub toczeń nie występują. Wartości uzyskane różnymi metodami nie są wprost porównywalne, a stężenie przeciwciał nie odzwierciedla aktywności choroby. Diagnozę stawia lekarz na podstawie obrazu klinicznego i całego zestawu badań.

Badanie anty-SS-A nie wymaga specjalnego przygotowania. Materiałem jest krew żylna, a o przyjmowanych lekach, zwłaszcza sterydach i lekach immunosupresyjnych, należy powiedzieć przy pobraniu.

• ANA – przeciwciała przeciwjądrowe metodą IIF – badanie przesiewowe z typem świecenia i mianem,
• Immunoblot ENA – 7 antygenów – oznaczenie kilku przeciwciał przeciw antygenom jądrowym naraz,
• Przeciwciała przeciw dsDNA – przy podejrzeniu tocznia,
• Odczyn Waalera-Rosego – klasyczny test na obecność RF przy zapaleniu stawów.