Estriol wolny

Estriol obecny we krwi ciężarnej w większości wytwarzają wspólnie płód i łożysko. Nadnercza płodu produkują związek wyjściowy, który wątroba płodu i łożysko przekształcają w estriol. Hormon przechodzi następnie do krążenia matki i ulega dalszym przemianom w jej wątrobie. Postać wolna stanowi niewielką część estriolu całkowitego. W miarę dojrzewania płodu wytwarzanie hormonu przybiera na sile i w trzecim trymestrze jego stężenie wzrasta niemal trzykrotnie, a po 40. tygodniu stopniowo maleje.

Oznaczenie uE3 ma dwa główne zastosowania. Pierwszym jest przesiew drugiego trymestru, w którym estriol łączy się z innymi markerami, m.in. AFP i hCG, a program oblicza ryzyko zespołów Downa i Edwardsa; ocena otwartych wad cewy nerwowej opiera się w tym zestawie głównie na AFP. Drugim są pomiary seryjne w ciąży powikłanej cukrzycą lub nadciśnieniem, w ciąży przenoszonej i wtedy, gdy jej zaawansowanie jest niepewne. Obecnie przesiew prenatalny opiera się przede wszystkim na teście pierwszego trymestru, a testy drugiego trymestru z estriolem stosuje się rzadziej.

Stężenie uE3 spada, gdy zaburzony jest któryś etap jego wytwarzania przez płód i łożysko. Niskie lub szybko malejące wartości opisuje się przy zagrożeniu płodu i jego obumarciu, w trisomiach 21 i 18, w bezmózgowiu (anencefalii), przy niewydolności nadnerczy płodu, niedoborze sulfatazy łożyskowej, zaśniadzie groniastym i zespole Smitha-Lemlego-Opitza. Niższy wynik może też wynikać z błędnie ustalonego wieku ciąży albo z przyjmowania kortykosteroidów, które hamują czynność nadnerczy płodu. Wynik ocenia lekarz prowadzący ciążę na tle USG i pozostałych badań, a do jego przeliczenia potrzebny jest dokładny tydzień ciąży.

Przy pomiarach seryjnych większe znaczenie ma kierunek zmian niż pojedyncza wartość. W praktyce jako poziom wyjściowy przyjmuje się średnią z trzech oznaczeń, a za istotny uważa się spadek o 40%. Wszystkie próbki jednej osoby powinny być badane tą samą metodą i przechowywane w jednakowych warunkach, ponieważ kilkudniowe przechowywanie surowicy, także w chłodni lub zamrażarce, może nieznacznie podwyższyć wynik.

Stężenie estriolu waha się w ciągu doby, a także z chwili na chwilę. Z tego powodu kolejne pobrania krwi wykonuje się o zbliżonej porze dnia.

• AFP – marker oceniany razem z estriolem w przesiewie drugiego trymestru,
• Beta-hCG – hormon ciążowy wchodzący do tego samego zestawu,
• Ocena ryzyka wad chromosomalnych wg FMF – obliczenie ryzyka w pierwszym trymestrze,
• Test obciążenia glukozą – ocena cukrzycy ciążowej.