HE4 – marker raka jajnika

Białko HE4 wytwarzają komórki nabłonka najądrza, a w mniejszych ilościach także nabłonek dróg oddechowych, przewodu pokarmowego, nerek i narządów rodnych. Zdrowy jajnik produkuje go niewiele, natomiast niektóre nowotwory jajnika wydzielają HE4 w dużych ilościach. Dotyczy to zwłaszcza raków surowiczych i endometrioidalnych. Z krwi HE4 usuwają nerki.

Badanie HE4 zleca najczęściej ginekolog, gdy w badaniu obrazowym stwierdzi zmianę w obrębie jajnika lub miednicy mniejszej. Wynik zestawiony z USG i stężeniem CA 125 pomaga zdecydować, czy pacjentkę należy skierować do ośrodka onkologii ginekologicznej. Inne wskazania to kontrola skuteczności leczenia raka jajnika, obserwacja w kierunku nawrotu oraz, rzadziej, diagnostyka raka endometrium. Onkolog może je zlecić także przy innych nowotworach nabłonkowych, np. płuca.

Algorytm ROMA to wzór, do którego wprowadza się stężenie HE4, stężenie CA 125 i status menopauzalny pacjentki; wynikiem jest szacowane ryzyko, że guz jajnika jest złośliwy. Dwa markery razem lepiej różnicują zmiany łagodne i złośliwe, niż pozwala na to jeden z nich. CA 125 bywa podwyższony przy endometriozie, mięśniakach, stanach zapalnych w miednicy, a także podczas menstruacji, podczas gdy HE4 w tych stanach rośnie rzadziej. Z tego powodu HE4 jest szczególnie przydatne przed menopauzą, kiedy łagodne przyczyny wzrostu CA 125 są częste.

Najważniejszą nienowotworową przyczyną wysokiego HE4 jest przewlekła choroba nerek, ponieważ białko słabiej usuwane z krwi gromadzi się w surowicy. Stężenie HE4 rośnie też z wiekiem, jest wyższe po menopauzie, a także u palaczy. Niewielkie podwyższenie zdarza się również przy części chorób wątroby oraz płuc. Przy ocenie wyniku lekarz bierze więc pod uwagę wydolność nerek, np. stężenie kreatyniny.

Wysokie HE4, zwłaszcza połączone z podwyższonym CA 125, zwiększa prawdopodobieństwo, że zmiana jest złośliwa, lecz samo nie stanowi diagnozy. Niskie stężenie przemawia za mniejszym ryzykiem, choć nie wyklucza nowotworu. O tym, czy guz jest rakiem, decyduje ocena mikroskopowa tkanki usuniętej w czasie operacji. W obserwacji po leczeniu ważniejszy od pojedynczej wartości jest trend: narastanie stężenia w kolejnych pomiarach może sugerować nawrót. Częstość kolejnych oznaczeń ustala lekarz prowadzący.

Szczegóły pobrania krwi przekazuje punkt pobrań. Przed badaniem należy poinformować o przyjmowanych lekach i suplementach.

• CA 125 – drugi składnik algorytmu ROMA,
• Algorytm ROMA – oba markery wraz z wyliczonym ryzykiem,
• Kreatynina – ocena nerek, których niewydolność podnosi HE4,
• CEA – marker pomocny w odróżnianiu guzów jajnika od przerzutów z przewodu pokarmowego.