IgE sp. F14 – soja

Oznaczenie F14 zleca się najczęściej przy dolegliwościach występujących krótko po zjedzeniu produktu sojowego, takich jak swędzenie lub puchnięcie ust i gardła, pokrzywka, wymioty, ból brzucha, biegunka, kaszel albo świszczący oddech. U małych dzieci z atopowym zapaleniem skóry badanie bywa częścią szerszego panelu pokarmowego. Oznaczenie z krwi zastępuje testy skórne, kiedy ich wykonanie jest niemożliwe lub ryzykowne, na przykład u osoby z rozległym wypryskiem albo po przebytej ciężkiej reakcji.

Soja należy do grupy kilku pokarmów, które odpowiadają za większość alergii pokarmowych. Trafia do żywności jako mąka, płatki, białko lub olej, więc pozostaje składnikiem ukrytym w pieczywie, wędlinach, słodyczach, sosach i zamiennikach mięsa.

Główne alergeny soi to trzy białka o odmiennych właściwościach:

• Gly m 5 i Gly m 6 są białkami magazynowymi nasion; są stosunkowo odporne na ogrzewanie, a uczulają zwykle drogą pokarmową lub przez skórę, najczęściej w dzieciństwie.
• Gly m 4 jest spokrewniony z Bet v 1, głównym alergenem brzozowym; traci aktywność po długim gotowaniu i podczas fermentacji, na przykład przy produkcji sosu sojowego.

Alergia na soję jest częstsza w dzieciństwie i u wielu dzieci mija przed 10. rokiem życia. U dorosłych w Europie Środkowej i Północnej przyczyną objawów po soi jest często wcześniejsze uczulenie na pyłek brzozy, którego alergen przypomina Gly m 4. Z tego powodu już pierwsze spożycie słabo przetworzonego produktu sojowego, na przykład napoju lub odżywki białkowej, może wywołać u takiej osoby silny obrzęk ust i gardła. Przeciwciała przeciw soi mogą też wiązać białka orzeszków ziemnych i pozostałych roślin strączkowych, choć rzadko przekłada się to na objawy.

Stężenie przeciwciał wyraża się w kU/l i przypisuje mu klasę w skali półilościowej. Obecność przeciwciał oznacza uczulenie, czyli gotowość układu odpornościowego do reakcji, ale część uczulonych osób je soję bez objawów. Wysokość stężenia nie mówi wprost, jak ciężka byłaby reakcja.

Ujemny wynik zmniejsza prawdopodobieństwo alergii IgE-zależnej, choć jej nie wyklucza. Ekstrakt soi zawiera niewiele Gly m 4, dlatego przy uczuleniu brzozowym F14 może wypaść ujemnie mimo objawów. Lekarz ma wtedy do dyspozycji badanie poszczególnych komponentów soi albo próbę prowokacji w warunkach szpitalnych. F14 nie dotyczy nietolerancji ani dolegliwości jelitowych o innym mechanizmie.

Oznaczenie wykonuje się z krwi żylnej. O szczegółach pobrania informuje punkt pobrań, a przed nakłuciem trzeba wymienić przyjmowane leki.

• IgE sp. F13 – orzech ziemny – roślina strączkowa reagująca krzyżowo z soją,
• IgE sp. F12 – groch – inny przedstawiciel strączkowych,
• Panel 7 komponentów orzeszków ziemnych z Bet v 1 brzozy – ocena uczulenia na białko brzozy,
• Pakiet test ALEX – diagnostyka molekularna wielu alergenów,
• IgE całkowite – łączne stężenie przeciwciał IgE.