Kortyzol

Kortyzol wytwarzają nadnercza, a pracą tych gruczołów steruje przysadka mózgowa. W ciągu doby stężenie hormonu rośnie i opada falami: najwyższe jest nad ranem, najniższe późnym wieczorem i w nocy.

Próbką jest krew żylna, a oznaczenie obejmuje całą ilość kortyzolu w surowicy, zarówno związaną z białkami, jak i wolną. To obraz z jednej chwili, więc godzina pobrania jest częścią wyniku.

Badanie bywa zlecane, gdy lekarz szuka przyczyny dolegliwości, które mogą wiązać się z pracą nadnerczy:

• przewlekłe zmęczenie, spadek masy ciała, niskie ciśnienie, przebarwienia skóry, ochota na słone potrawy,

• przyrost masy ciała w okolicy tułowia i twarzy, szerokie rozstępy, nadciśnienie, łatwe siniaczenie,

• nadciśnienie lub cukrzyca u młodej osoby bez wyraźnej przyczyny oraz osteoporoza o nieustalonym tle,

• kontrola leczenia chorób nadnerczy lub przysadki, także po długiej terapii sterydami.

Podobne dolegliwości zdarzają się z wielu powodów, więc samo ich wystąpienie nie wskazuje na chorobę nadnerczy. Potrzebę badania ocenia lekarz.

Wynik zestawia się z zakresem referencyjnym z wydruku laboratorium. Granice różnią się między metodami oznaczania i zależą od pory dnia, więc ten sam wynik rano i wieczorem może znaczyć co innego.

Dla lekarza liczy się nie tylko poziom poranny, ale też to, czy w ciągu dnia stężenie spada. Pojedynczy pomiar rzadko rozstrzyga sprawę, dlatego ocenia się go razem z ACTH, objawami i innymi badaniami. Wynik omów z lekarzem.

Stężenie kortyzolu zmienia się w ciągu doby, dlatego godzina pobrania jest częścią wyniku. Oznaczenie wykonuje się najczęściej z krwi pobranej rano, gdy stężenie jest najwyższe.

Pobranie wieczorne, jeśli zleci je lekarz, sprawdza, czy stężenie spada tak, jak powinno. Dlatego wynik ocenia się zawsze razem z godziną pobrania.

• pora dnia, w której pobrano krew, a także nieregularny sen lub nocne dyżury,

• napięcie, ból albo wysiłek bezpośrednio przed wizytą w punkcie,

• sterydy (tabletki, wziewy, krople) oraz estrogeny, w tym antykoncepcja: te drugie podnoszą kortyzol całkowity, bo zwiększają ilość białka, które go wiąże. Przy takich lekach lekarz może wybrać pomiar kortyzolu wolnego, czyli ze śliny lub z moczu,

• ciąża, która podnosi kortyzol całkowity,

• suplementy z biotyną mogą zakłócać niektóre oznaczenia immunochemiczne,

• w rzadkich przypadkach przeciwciała zakłócające oznaczenie immunochemiczne.

O tym, czy przyjmowane leki wpływają na wynik, decyduje lekarz.

Krew to podstawowe i najczęściej zlecane oznaczenie. Przy podejrzeniu nadmiaru kortyzolu lekarz sięga też po pomiary, które pokazują więcej niż jedna próbka:

• kortyzol w dobowej zbiórce moczu – łączna ilość wolnego kortyzolu wydalona w ciągu doby,

• kortyzol w ślinie pobranej późnym wieczorem – pokazuje, czy nocny spadek stężenia występuje.

Według wytycznych Endocrine Society z 2008 roku takie pomiary, obok testu hamowania deksametazonem, należą do badań pierwszego rzutu przy podejrzeniu zespołu Cushinga. Który pomiar wybrać, ustala lekarz.

To badanie czynnościowe, które prowadzi lekarz: podaje się lek z grupy sterydów (deksametazon) i sprawdza, czy stężenie kortyzolu spada. Badanie kortyzolu z naszego sklepu nie jest takim testem i go nie zastępuje.

Do ustalenia rozpoznania chorób nadnerczy zwykle potrzebne są takie testy oraz oznaczenie ACTH, dlatego wynik pojedynczego pomiaru jest tylko jednym z elementów diagnostyki.

ACTH jest wydzielany przez przysadkę i zachęca nadnercza do wytwarzania kortyzolu. Gdy lekarz czyta oba wyniki razem, łatwiej mu ocenić, czy zaburzenie zaczyna się w nadnerczach, czy w przysadce. Zobacz badanie ACTH.

Przy podejrzeniu niewydolności nadnerczy wytyczne Endocrine Society z 2016 roku opisują oznaczenie kortyzolu i ACTH oraz test stymulacji, który prowadzi lekarz.

Nie. Zespół Cushinga to nazwa stanu, w którym organizm jest narażony na zbyt dużo kortyzolu. Powodem bywa długie leczenie sterydami albo guz nadnerczy lub przysadki.

Choroba Cushinga oznacza tylko jedną z możliwych przyczyn: gruczolaka przysadki, który wydziela nadmiar ACTH. Dopiero lekarz ustala, który z tych przypadków dotyczy pacjenta.

Nie. Badanie kupisz online bez skierowania NFZ. Po opłaceniu zamówienia dostaniesz SMS z kodem (e-skierowaniem). Nie musisz z góry wybierać punktu pobrań: z kodem zgłaszasz się do dowolnego punktu pobrań partnera laboratoryjnego.

• ACTH – hormon przysadki pobudzający nadnercza,

• Kortyzol w DZM – ilość kortyzolu wydalona z moczem w ciągu doby,

• DHEA-SO4 – androgen wytwarzany przez nadnercza.