Kwas moczowy w DZM

Kwas moczowy w DZM opisuje sumę wydalania z całej doby, a nie chwilowe stężenie w jednej porcji moczu. Ilość tego związku w moczu waha się między porankiem a wieczorem zależnie od posiłków, aktywności i ilości wypitych płynów, więc pojedyncza porcja słabo oddaje rzeczywisty bilans. Zebranie moczu z pełnych 24 godzin wyrównuje te wahania. Z tego powodu zbiórkę dobową wykorzystuje się w ocenie metabolicznej u osób z nawracającymi kamieniami nerkowymi.

Źródłem kwasu moczowego jest przemiana puryn, czyli adeniny i guaniny, z których zbudowane są DNA i RNA. Około jednej trzeciej puli dostarcza pożywienie, a resztę organizm wytwarza sam, głównie z puryn pochodzących z rozpadu własnych komórek. Głównym szlakiem usuwania są nerki; niewielka część przechodzi do jelit. Ilość w moczu dobowym zależy zatem od zawartości puryn i białka w jadłospisie oraz od tempa wewnętrznej produkcji.

Do typowych wskazań należą:

• kamica nerkowa, szczególnie nawracająca lub z kamieniami moczanowymi,
• dna moczanowa u młodej osoby, zwłaszcza gdy choroba występuje w rodzinie,
• potrzeba ustalenia, czy jadłospis zawiera nadmiar puryn,
• gwałtowny rozpad tkanek, na przykład rozpad komórek nowotworowych po leczeniu albo uszkodzenie mięśni (rabdomioliza), gdy duża ilość kwasu moczowego obciąża nerki.

W początkowej fazie dny moczanowej oznaczenie dobowe zwykle nie dostarcza przydatnych informacji.

Duże dobowe wydalanie kwasu moczowego zwiększa prawdopodobieństwo tworzenia złogów w drogach moczowych. Może też wskazywać, że organizm wytwarza go więcej niż przeciętnie albo że dieta obfituje w puryny. Małe wydalanie bywa związane z ubogim w puryny jadłospisem, niedoborem kwasu foliowego, zatruciem ołowiem, przyjmowaniem allopurynolu lub rzadkimi wrodzonymi zaburzeniami przemiany puryn. Kwasica metaboliczna również utrudnia nerkom usuwanie kwasu moczowego.

Lekarz porównuje wynik z kwasem moczowym w surowicy, czynnością nerek i pozostałymi składnikami moczu dobowego, takimi jak wapń, cytryniany, szczawiany i odczyn moczu. Na podstawie samej liczby nie da się stwierdzić, czy w nerkach jest kamień, ani czy pacjent choruje na dnę.

Najczęstszym źródłem błędu jest niepełna zbiórka, w której zabrakło jednej lub kilku porcji moczu; wynik jest wtedy zaniżony. Znaczenie mają też nietypowy jadłospis w dniu zbiórki, alkohol, bardzo intensywny wysiłek oraz leki wpływające na gospodarkę moczanową, w tym moczopędne. Duża ilość witaminy C w moczu może zaniżać wynik niektórych metod oznaczania. Kompletność zbiórki lekarz może sprawdzić na podstawie kreatyniny oznaczonej w tym samym moczu.

Sposób zbierania moczu, rodzaj pojemnika i warunki przechowywania wyjaśnia punkt pobrań; przed badaniem należy poinformować o przyjmowanych lekach.

• Kwas moczowy – stężenie we krwi,
• Kwas moczowy w moczu – pomiar z pojedynczej próbki,
• Kreatynina w DZM – kontrola kompletności zbiórki,
• Cytryniany w moczu – związki hamujące powstawanie kamieni,
• Kamienie moczowe – analiza chemiczna – skład wydalonego złogu.