Kreatynina w DZM

Kreatynina powstaje w mięśniach z fosforanu kreatyny, który rozpada się samoistnie, bez udziału enzymów. Obok mocznika jest jednym z głównych azotowych produktów przemiany materii usuwanych przez nerki. Ilość kreatyniny wydalanej w ciągu doby zależy od masy ciała, płci i masy mięśniowej, przez co wyraźnie różni się między ludźmi. Więcej kreatyniny wydalają osoby silnie umięśnione oraz jedzące dużo gotowanego mięsa.

Oznaczenie ma trzy główne zastosowania:

• obliczenie klirensu kreatyniny; do tego wyliczenia trzeba też oznaczyć kreatyninę we krwi pobraną w czasie zbiórki lub tuż po niej,
• przeliczanie wyników innych składników moczu dobowego, na przykład hormonów lub metali ciężkich, na ilość wydalonej kreatyniny,
• sprawdzenie, czy zbiórka mogła być kompletna; wyraźnie mniejsza ilość kreatyniny niż oczekiwana dla danej osoby może oznaczać, że do pojemnika nie trafiły wszystkie porcje.

Klirens kreatyniny wyraża, jaka objętość osocza zostaje w ciągu minuty oczyszczona z kreatyniny. Jego spadek przemawia za zmniejszeniem przesączania kłębuszkowego. Część kreatyniny jest jednak aktywnie wydzielana przez kanaliki nerkowe, przez co klirens bywa wyższy od rzeczywistej filtracji, zwłaszcza przy zaawansowanej chorobie nerek. Dobowe wydalanie kreatyniny u tej samej osoby zmienia się z dnia na dzień nawet przy starannej zbiórce, a błędy w zbieraniu moczu dodatkowo zwiększają te różnice. W codziennej ocenie nerek częściej korzysta się więc z eGFR wyliczanego z kreatyniny we krwi, a klirens zleca się w wybranych sytuacjach, na przykład przy nietypowej masie mięśniowej.

Na wynik wpływają przede wszystkim:

• niekompletna zbiórka, która zaniża dobowe wydalanie,
• przedłużenie zbiórki ponad dobę, które je zawyża,
• duża ilość mięsa w diecie i suplementy z kreatyną,
• intensywny wysiłek fizyczny,
• mała masa mięśniowa, na przykład u osób starszych, wyniszczonych lub po amputacjach, która obniża wynik.

Pojedyncza przypadkowa próbka moczu daje inne stężenie kreatyniny niż mocz dobowy, dlatego oba wyniki nie są wymienne. Bardzo niskie stężenie kreatyniny w próbce zwykle świadczy o silnym rozcieńczeniu moczu.

Badanie wymaga zgromadzenia moczu z pełnych 24 godzin. Sposób zbiórki oraz pojemnik wskazuje punkt pobrań, gdzie należy też podać przyjmowane leki oraz suplementy z kreatyną.

• Kreatynina – oznaczenie we krwi z eGFR, potrzebne do klirensu,
• Cystatyna C – marker filtracji, na który masa mięśni wpływa w niewielkim stopniu,
• Kreatynina w moczu – oznaczenie w pojedynczej próbce,
• Białko w DZM – dobowa utrata białka,
• Albumina w DZM – dobowe wydalanie albuminy.