Kreatynina w moczu

Kreatynina powstaje w mięśniach podczas nieenzymatycznego rozpadu fosforanu kreatyny, związku magazynującego energię dla pracujących włókien mięśniowych. Organizm pozbywa się jej głównie przez nerki: związek ten jest przesączany w kłębuszkach nerkowych i trafia do moczu. Obok mocznika jest jednym z głównych azotowych produktów przemiany materii wydalanych z moczem.

Ilość kreatyniny wydalanej w ciągu doby jest u każdego człowieka dość stała, ale różni się między osobami. Mężczyźni wydalają jej więcej niż kobiety, a ilość ta rośnie wraz z masą mięśniową i bywa wyższa u osób jedzących dużo gotowanego mięsa.

Najczęstszym zastosowaniem kreatyniny w moczu jest przeliczanie wyników innych badań moczu. W pojedynczej porcji moczu stężenie dowolnej substancji rośnie, gdy mocz jest gęsty, i maleje, gdy jest wodnisty. Odniesienie wyniku do kreatyniny oznaczonej w tej samej próbce usuwa ten efekt. Tak powstaje stosunek albuminy do kreatyniny (ACR), oceniany między innymi przy cukrzycy i nadciśnieniu tętniczym.

Bardzo niskie stężenie kreatyniny świadczy o mocno rozcieńczonym moczu. Taka informacja pomaga ocenić przydatność próbki, na przykład przy badaniach, w których rozcieńczenie mogłoby zaniżyć wynik.

Nie, kreatynina w moczu i kreatynina we krwi to dwa różne oznaczenia. Do podstawowej oceny filtracji kłębuszkowej służy stężenie kreatyniny w surowicy wraz z wyliczonym eGFR. Wynik z przypadkowej próbki moczu może jedynie uzupełnić ten obraz, ponieważ zależy od ilości wypitych płynów i pory dnia. Do obliczenia klirensu kreatyniny albo dobowego wydalania lekarz zleca oznaczenie w moczu zbieranym przez 24 godziny.

Stężenie kreatyniny w jednorazowej próbce zmienia się przede wszystkim z powodu nawodnienia: gdy pacjent pije dużo, mocz się rozcieńcza, a przy odwodnieniu zagęszcza. Znaczenie mają też masa mięśniowa, płeć, dieta bogata w mięso, intensywny wysiłek oraz pora pobrania, bo wydalanie kreatyniny podlega wahaniom dobowym. Z tego względu pojedynczego wyniku nie interpretuje się w oderwaniu od badań krwi i od celu, w jakim zlecono oznaczenie.

Próbkę na kreatyninę zbiera się rano, pomiędzy 7:00 i 10:00, bez śniadania. Ostatni posiłek należy zjeść poprzedniego dnia około godziny 18:00. Wydalanie kreatyniny ma rytm dobowy, więc kolejne próbki najlepiej oddawać o tej samej porze co poprzednio. Pojemnik na mocz i sposób oddania porcji wskazuje punkt pobrań, któremu należy też przekazać informację o przyjmowanych lekach.

• Kreatynina we krwi – podstawowy wskaźnik filtracji nerek z eGFR,
• Wskaźnik ACR – albumina przeliczona na kreatyninę,
• Kreatynina w zbiórce 24-godzinnej – do obliczenia klirensu,
• Mocz – badanie ogólne – podstawowa analiza próbki moczu.