Mononukleoza zakaźna, jakościowo

Mononukleoza zakaźna to zespół objawów wywołany pierwszym zakażeniem EBV. Chorzy mają zwykle gorączkę, obrzęknięte i bolesne migdałki, wyczuwalne węzły chłonne na szyi, a niekiedy powiększoną śledzionę lub wątrobę; zmęczenie potrafi utrzymywać się tygodniami. Choroba dotyczy najczęściej nastolatków i młodych dorosłych. Wirus EBV szerzy się przede wszystkim przez ślinę, a u małych dzieci pierwsze zakażenie przebiega zwykle bezobjawowo albo przypomina łagodne przeziębienie.

Zakażone przez EBV limfocyty B zaczynają produkować nieswoiste przeciwciała, nazywane heterofilnymi. Test jakościowy sprawdza ich obecność w surowicy. Przeciwciała te narastają stopniowo: po pierwszym tygodniu choroby ma je około połowa pacjentów, a w drugim lub trzecim tygodniu zdecydowana większość. Od czwartego tygodnia ich ilość zaczyna maleć.

Gdy objawy pasują do mononukleozy, wynik dodatni wspiera to podejrzenie, choć sam nie przesądza o przyczynie choroby. Przeciwciała heterofilne pojawiają się również poza mononukleozą, a reakcje krzyżowe mogą wystąpić przy zakażeniu wirusem ospy i półpaśca, cytomegalii lub opryszczki. Na wynik wpływają też czynnik reumatoidalny, przeciwciała przeciwjądrowe i stan obniżonej odporności.

Ujemny test zrobiony tuż po początku objawów nie wyklucza mononukleozy, bo przeciwciała mogły jeszcze nie narosnąć. U dzieci młodszych niż pięć lat test często wypada ujemnie mimo zakażenia, dlatego lekarz sięga w tej grupie po swoistą serologię EBV.

Gdy wynik testu budzi wątpliwości lub choroba przebiega nietypowo, lekarz kieruje zazwyczaj na oznaczenie przeciwciał swoistych dla EBV (przeciw antygenom VCA w klasach IgM i IgG oraz przeciw EBNA), które pozwalają określić czas, jaki upłynął od zakażenia. Podobne objawy daje zakażenie cytomegalowirusem i angina paciorkowcowa, co również bywa sprawdzane. Pomocna bywa morfologia krwi z oceną rozmazu, gdyż mononukleozie towarzyszą często limfocyty o nietypowym wyglądzie, oraz próby wątrobowe, ponieważ choroba może przejściowo podnosić enzymy wątrobowe.

Test nie wymaga specjalnego przygotowania. Przy rejestracji należy podać przyjmowane leki, zwłaszcza obniżające odporność, ponieważ osłabiona odporność zmienia odpowiedź przeciwciał.

• EBV IgM – przeciwciała świadczące o świeżym zakażeniu,
• EBV IgG – świadczą o przebytym kontakcie z EBV,
• EBV EBNA IgG – pomagają ocenić czas od zakażenia,
• Morfologia krwi pełna – liczba krwinek białych i obraz limfocytów w rozmazie,
• Próby wątrobowe – ocena wątroby w przebiegu zakażenia.