P/c. p. mitochondrialne (AMA) met. IIF

W teście IIF surowicę nakłada się na skrawki tkanek lub komórki bogate w mitochondria, a następnie ogląda preparat w mikroskopie fluorescencyjnym. Charakterystyczne ziarniste świecenie cytoplazmy świadczy o obecności AMA. Odpowiedź laboratorium brzmi „ujemny” albo „dodatni”, a przy wyniku dodatnim zwykle podaje się miano, czyli największe rozcieńczenie surowicy, w którym reakcja jest jeszcze widoczna.

Antygeny mitochondrialne dzieli się na dziewięć typów, od M1 do M9. Klasyczna technika IIF na tkankach ocenia reakcję łącznie i nie wskazuje, którego typu ona dotyczy. Najważniejszy dla PBC jest typ M2, związany z kompleksem dehydrogenazy pirogronianowej w błonie mitochondrium; oznacza się go osobno testami swoistymi.

W PBC układ odpornościowy stopniowo niszczy najdrobniejsze przewodziki żółciowe wewnątrz wątroby. Stan zapalny i utrudniony odpływ żółci (cholestaza) z czasem prowadzą do włóknienia, a u części chorych do marskości. Chorują głównie kobiety w średnim wieku. Pierwszymi objawami bywają uporczywy świąd skóry i zmęczenie, choć u wielu osób chorobę zauważa się dopiero dzięki odchyleniom w badaniach krwi.

Lekarz zleca AMA najczęściej, gdy w próbach wątrobowych utrzymuje się wzrost fosfatazy zasadowej i GGTP, typowy dla zastoju żółci, a badanie obrazowe nie pokazuje przeszkody w drogach żółciowych. Inne wskazania to niewyjaśniony świąd skóry, podwyższone stężenie cholesterolu przy cechach cholestazy oraz choroby autoimmunologiczne, które mogą współistnieć z PBC, na przykład zespół Sjögrena lub choroby tarczycy.

Dodatnie AMA przy cechach cholestazy w badaniach krwi silnie przemawiają za PBC. Przeciwciała te nie są jednak całkowicie swoiste: opisywano je także w polekowym uszkodzeniu wątroby, toczniu rumieniowatym układowym, kardiomiopatii i zespole antyfosfolipidowym. Obecność AMA przy enzymach wątrobowych w zakresie referencyjnym nie jest równoznaczna z chorobą, ale u części takich osób PBC ujawnia się po latach, dlatego lekarz może zalecić obserwację.

Ujemne AMA nie wykluczają PBC, ponieważ u części chorych przeciwciała te nie występują. W takiej sytuacji pomocne bywają inne autoprzeciwciała i badania obrazowe.

Do oznaczenia AMA pobiera się krew żylną. Wskazówki dotyczące pobrania przekazuje punkt pobrań; przyjmowane leki trzeba zgłosić przed badaniem.

• AMA typ M2 metodą ELISA – ilościowe oznaczenie najważniejszego typu AMA,
• Fosfataza zasadowa (ALP) – enzym rosnący przy zastoju żółci,
• GGTP – drugi wskaźnik cholestazy,
• Panel wątrobowy pełny (ANA, AMA, ASMA, LKM) – kilka autoprzeciwciał wątrobowych w jednym badaniu.