Zespół Retta (gen MECP2 – cały)

Zespół Retta (RTT, od ang. Rett syndrome) to uwarunkowana genetycznie choroba neurorozwojowa, która dotyczy głównie dziewczynek. Przez pierwsze miesiące życia dziecko rozwija się bez zastrzeżeń; objawy pojawiają się zwykle między 6. a 18. miesiącem życia i nasilają się w kolejnych latach. Dziecko traci wcześniej nabyte umiejętności, w tym celowe ruchy rąk i mowę, a pojawiają się charakterystyczne, powtarzalne ruchy dłoni. Choroba prowadzi do znacznej niepełnosprawności ruchowej i intelektualnej oraz ogranicza porozumiewanie się z otoczeniem.

Gen MECP2 leży w regionie Xq28 chromosomu X. Badanie szuka zmian punktowych w jego części kodującej. Takie mutacje ma około 80% dziewczynek z klasyczną postacią zespołu Retta i mniej więcej 40% dziewczynek z postacią nietypową. W około 99% przypadków zmiana jest nowa (de novo): rodzice jej nie mają, a powstaje ona w komórce rozrodczej lub we wczesnym zarodku.

U chłopców mutacje MECP2 typowe dla zespołu Retta zwykle powodują bardzo ciężką chorobę już u noworodka, często kończącą się zgonem we wczesnym dzieciństwie. W rzadkich przypadkach nosiciele płci męskiej dożywają dorosłości, a choroba przebiega u nich z niepełnosprawnością intelektualną o różnym nasileniu.

Badanie genu MECP2 zleca zwykle neurolog dziecięcy lub genetyk kliniczny, gdy u dziecka po okresie pozornie typowego rozwoju dochodzi do regresji: utraty mowy, celowego używania rąk, zaburzeń chodu i kontaktu z otoczeniem. Analiza może też dotyczyć krewnych, jeśli w rodzinie znany jest już konkretny wariant. U dzieci rozwijających się bez niepokojących objawów analizy MECP2 się nie wykonuje.

Gdy w genie stwierdza się zmianę sklasyfikowaną jako chorobotwórcza lub prawdopodobnie chorobotwórcza, a objawy dziecka do niej pasują, wynik wskazuje genetyczne podłoże choroby. Wariant o niepewnym znaczeniu (VUS) nie przesądza o rozpoznaniu i może wymagać badania rodziców. Brak mutacji nie wyklucza zespołu Retta, ponieważ część przypadków wynika z większych delecji genu lub zmian w innych genach, na przykład CDKL5 i FOXG1. O dalszej diagnostyce decyduje lekarz prowadzący. Wynik omawia się podczas konsultacji genetycznej.

Sposób pobrania krwi do analizy MECP2 wyjaśnia personel punktu. Do pobrania potrzebne są wypełnione zlecenie i pisemna zgoda na analizę genetyczną, którą w przypadku dziecka podpisuje rodzic lub opiekun prawny. Personel należy też poinformować o przebytym przeszczepie szpiku, ponieważ DNA w krwinkach może wtedy pochodzić od dawcy.

• Kariotyp – analiza chromosomów, zlecana przy opóźnieniu rozwoju,
• Kwas walproinowy – kontrola stężenia leku przy padaczce, która często towarzyszy zespołowi Retta,
• Witamina D3 – zaopatrzenie w witaminę D przy osłabieniu kości,
• Wapń całkowity – ocena gospodarki wapniowej.