Aldosteron w DZM

Aldosteron wytwarzany przez korę nadnerczy sprawia, że nerki zatrzymują sód i wodę, a wydalają potas. Jego wydzielanie waha się w zależności od pory i pozycji ciała, dlatego pojedyncza próbka krwi oddaje stan z jednej chwili. Mocz zbierany przez dobę sumuje wydalanie ze wszystkich godzin i wyrównuje te wahania. Nerki usuwają aldosteron głównie w postaci metabolitów połączonych z kwasem glukuronowym, a w niezmienionej formie tylko w śladowych ilościach.

Oznaczenie zleca się najczęściej przy nadciśnieniu, którego nie udaje się opanować lekami, zwłaszcza gdy towarzyszy mu obniżony potas w surowicy. Lekarz sięga po nie także przy zaburzeniach bilansu płynów i elektrolitów oraz wtedy, gdy ciśnienie wyraźnie spada przy wstawaniu. Badanie bywa uzupełnieniem oznaczenia aldosteronu we krwi, a ocenę układu renina–angiotensyna–aldosteron lekarz prowadzi, zestawiając aldosteron z reniną i stężeniami elektrolitów.

Zwiększone wydalanie aldosteronu z moczem występuje w hiperaldosteronizmie. Jego postać pierwotna wynika z choroby samych nadnerczy, na przykład gruczolaka wydzielającego aldosteron (zespołu Conna), obustronnego przerostu kory nadnerczy, rzadko raka nadnercza lub rodzinnej postaci hamowanej glikokortykosteroidami. Postać wtórna jest odpowiedzią na pobudzenie przez reninę. Może towarzyszyć niewydolności serca, marskości wątroby, stanowi przedrzucawkowemu, zwężeniu tętnicy nerkowej, a także diecie bardzo ubogiej w sól. Wydalanie aldosteronu zwiększają też niektóre leki, między innymi moczopędne, w tym spironolakton.

Zmniejszone wydalanie aldosteronu z moczem obserwuje się w niedoczynności kory nadnerczy (chorobie Addisona), w niektórych postaciach wrodzonego przerostu nadnerczy oraz w hipoaldosteronizmie, któremu towarzyszy niedobór lub nadmiar reniny. Wynik obniża również dieta z dużą ilością soli, długotrwałe leczenie heparyną, a spośród innych leków między innymi propranolol, inhibitory ACE i niesteroidowe leki przeciwzapalne (NLPZ).

Wiarygodność wyniku opiera się przede wszystkim na starannie przeprowadzonej zbiórce. Pominięcie jednej porcji albo zbiórka krótsza niż doba zaniżają wynik. Ilość aldosteronu w moczu zależy także od spożycia soli, dlatego lekarz może interpretować go razem z wydalaniem sodu oznaczonym w tej samej zbiórce, na przykład w badaniu sód i potas w DZM.

Lekarz zlecający badanie może wcześniej przekazać zalecenia co do przyjmowanych leków i ilości soli w diecie. Przed badaniem i w jego trakcie trzeba się wystrzegać forsownego wysiłku i silnego stresu.

Pierwszą poranną porcję moczu w dniu rozpoczęcia, oddaną na przykład o godzinie 7.00, kieruje się do toalety, a datę i godzinę zapisuje na kartce. Każda następna porcja, łącznie z oddawanymi w nocy, trafia do pojemnika na zbiórkę, aż do godziny 7.00 kolejnego dnia, którą również się notuje. Po zakończeniu zbiórki trzeba odczytać objętość zebranego moczu, wymieszać go i odlać około 50 ml do mniejszego pojemniczka. Na pojemniku i skierowaniu podaje się łączną objętość moczu oraz czas trwania zbiórki.

• Aldosteron – stężenie hormonu we krwi,
• Potas (K) – elektrolit, którego niski poziom towarzyszy nadmiarowi aldosteronu,
• Sód i potas w DZM – wydalanie elektrolitów w tej samej zbiórce,
• Kreatynina w DZM – kontrola kompletności zbiórki moczu.