Sód i potas w DZM

U osoby w stanie równowagi wodno-elektrolitowej nerki wydalają w ciągu doby mniej więcej tyle sodu i potasu, ile dostarcza dieta. Proces ten regulują hormony, z których najważniejszy jest układ renina–angiotensyna–aldosteron. Aldosteron sprawia, że nerki zatrzymują sód i usuwają więcej potasu. Na wynik wpływają więc jednocześnie jedzenie, nawodnienie, praca nerek, gospodarka hormonalna i przyjmowane leki.

Oznaczenie potasu w DZM ma największą wartość, gdy we krwi stwierdzono niski potas, a jego przyczyna jest niejasna. Pozwala odróżnić dwie sytuacje:

• Mała ilość potasu w moczu sugeruje, że nerki go oszczędzają, a niedobór wynika z ubogiej diety albo strat przez przewód pokarmowy, na przykład z biegunki, wymiotów lub nadużywania środków przeczyszczających.
• Wysokie dobowe wydalanie potasu mimo jego niedoboru we krwi przemawia za tym, że potas jest tracony przez nerki. Może za tym stać nadmiar aldosteronu (w tym zespół Conna), zespół Cushinga, niedobór magnezu, choroby cewek nerkowych albo leki, zwłaszcza moczopędne i glikokortykosteroidy.

Oznaczenie sodu w moczu pomaga zwłaszcza przy obniżonym sodzie we krwi (hiponatremii). Małe wydalanie sodu oznacza, że nerki zatrzymują go, co bywa reakcją na odwodnienie lub zmniejszony przepływ krwi przez nerki, na przykład w zespole nerczycowym, marskości wątroby albo niewydolności serca. Duże wydalanie przy niskim sodzie we krwi może towarzyszyć zespołowi niewłaściwego wydzielania wazopresyny (SIADH), niewydolności nadnerczy, przyjmowaniu leków moczopędnych lub chorobom nerek przebiegającym z utratą soli.

U chorych na nadciśnienie ilość sodu wydalona w ciągu doby odpowiada w przybliżeniu dobowemu spożyciu soli, dlatego lekarz może wykorzystać to badanie do oceny diety.

Wydalanie elektrolitów z moczem nie ma jednej wartości właściwej dla każdego, bo zależy od diety i stanu nawodnienia. Lekarz porównuje je z poziomem sodu i potasu w surowicy, z czynnością nerek oraz z lekami przyjmowanymi przez pacjenta. Jeśli do pojemnika nie trafi którakolwiek porcja moczu, wynik wychodzi zbyt niski, dlatego przy podejrzeniu takiego błędu badanie się powtarza.

Dokładną instrukcję prowadzenia dobowej zbiórki moczu i rodzaj pojemnika wskazuje punkt pobrań. Lekarz i personel powinni znać listę zażywanych leków, szczególnie moczopędnych i preparatów potasu.

• Sód – stężenie sodu w surowicy,
• Potas – stężenie potasu w surowicy,
• Aldosteron – hormon nadnerczy sterujący wydalaniem obu elektrolitów,
• Magnez – niedobór magnezu nasila utratę potasu,
• Kreatynina w DZM – kontrola kompletności zbiórki i czynności nerek.