Amylaza

Do krwi trafia amylaza z dwóch gruczołów, trzustki i ślinianek, stąd w surowicy obecne są dwie frakcje enzymu: trzustkowa i ślinowa. Większość rutynowych testów mierzy ich łączną aktywność, więc wzrost może wynikać z choroby jednego lub drugiego gruczołu. W razie wątpliwości można oznaczyć obie frakcje osobno.

Amylaza krótko utrzymuje się w krwiobiegu: szybko do niego trafia i szybko jest usuwana. Gdy trzustka ulegnie ostremu uszkodzeniu, aktywność enzymu wzrasta już po paru godzinach i zazwyczaj po 3–5 dniach wraca do poziomu sprzed choroby. Badanie wykonane kilka dni po początku dolegliwości może więc dać wynik mieszczący się w przedziale odniesienia.

Lekarz zleca amylazę przede wszystkim przy podejrzeniu zapalenia trzustki lub choroby ślinianek. Najczęstsze wskazania są następujące:

• Przy nagłym, silnym bólu brzucha z nudnościami. Takie objawy są wskazaniem do pilnej pomocy lekarskiej, a nie do planowego badania.
• Gdy lekarz podejrzewa ostre zapalenie trzustki albo zaostrzenie choroby przewlekłej.
• W diagnostyce różnicowej ostrych bólów brzucha, np. przy kamicy żółciowej, niedrożności jelit lub perforacji wrzodu.
• W chorobach ślinianek, takich jak zapalenie przyusznic (świnka) czy kamica.
• Przy torbielach i urazach trzustki oraz w monitorowaniu leczenia.

Amylazę mogą podnosić także choroby innych narządów i niektóre łagodne stany:

• choroby ślinianek,
• niewydolność nerek, w której enzym jest wolniej usuwany z organizmu,
• niedrożność jelit, perforacja wrzodu i zapalenie otrzewnej,
• zapalenie pęcherzyka żółciowego i kamica dróg żółciowych,
• nadużywanie alkoholu,
• makroamylazemia, czyli łagodny stan, w którym enzym tworzy duże kompleksy i wolniej opuszcza krew,
• niektóre leki i nowotwory.

Niską aktywność amylazy obserwuje się w przewlekłych, zaawansowanych chorobach trzustki oraz w mukowiscydozie.

Amylaza pochodzi z trzustki i ślinianek, natomiast lipaza pochodzi prawie wyłącznie z trzustki i dlatego jest dla niej bardziej swoista. Lipaza dłużej utrzymuje się też na podwyższonym poziomie. Dlatego lekarze często zlecają oba enzymy razem albo wybierają samą lipazę. Amylaza jest przydatna jako badanie uzupełniające, zwłaszcza gdy lekarz podejrzewa także chorobę ślinianek.

Granica podana na wydruku przy wyniku amylazy zależy od metody i dotyczy łącznej aktywności obu frakcji. Podwyższony wynik lekarz porównuje z lipazą, wapniem, trójglicerydami, enzymami wątrobowymi oraz obrazem USG lub tomografii komputerowej. Jeden pomiar amylazy nie przesądza o diagnozie.

Na badanie amylazy zgłasza się zwykle na czczo, mając za sobą 8–12-godzinną przerwę w jedzeniu. W stanach nagłych personel medyczny pobiera krew o dowolnej porze. Przed badaniem należy poinformować o przyjmowanych lekach.

• Lipaza – enzym ściślej związany z trzustką,
• Elastaza trzustkowa w kale – informuje, czy trzustka produkuje dość enzymów trawiennych,
• Próby wątrobowe – przy podejrzeniu kamicy dróg żółciowych,
• Glukoza – trzustka reguluje także stężenie glukozy we krwi.