Elastaza trzustkowa w kale

Badanie elastazy trzustkowej w kale pomaga w ocenie, czy występuje zewnątrzwydzielnicza niewydolność trzustki. O takiej niewydolności mówi się wtedy, gdy gruczoł wytwarza za mało enzymów, przez co pokarm, zwłaszcza tłuszcze, jest gorzej trawiony i wchłaniany. Elastaza prawie nie ulega rozkładowi w jelicie i przechodzi do stolca w niemal niezmienionej postaci, więc jej stężenie w kale odpowiada ilości enzymów wydzielanych przez trzustkę. Oznaczenie należy do podstawowych badań w tym kierunku, a pobranie próbki jest proste i nieinwazyjne. Najlepiej wychwytuje niewydolność umiarkowaną i ciężką; przy łagodnych zaburzeniach wynik bywa jeszcze prawidłowy.

Elastazę w kale oznacza się przy objawach złego trawienia oraz w chorobach, które mogą upośledzać pracę trzustki:

• przy przewlekłej biegunce tłuszczowej, gdy stolce są obfite, tłuste, cuchnące i trudno je spłukać,
• przy niewyjaśnionym chudnięciu, niedożywieniu i niedoborach witamin rozpuszczalnych w tłuszczach,
• przy przewlekłym zapaleniu trzustki, w tym związanym z nadużywaniem alkoholu,
• u osób z mukowiscydozą,
• po ostrym zapaleniu trzustki lub po operacjach trzustki,
• przy cukrzycy, gdy podejrzewa się chorobę trzustki,
• przy celiakii i innych zaburzeniach wchłaniania.

Elastaza w kale informuje o wydolności trzustki w dłuższym okresie, a enzymy we krwi o jej ostrym uszkodzeniu. Wzrost aktywności amylazy i lipazy w surowicy towarzyszy świeżemu uszkodzeniu trzustki, np. ostremu zapaleniu. Stężenie elastazy pokazuje natomiast, czy trzustka wydziela dość enzymów do trawienia pokarmu.

Wynik elastazy najczęściej zaniża rozcieńczenie próbki. Na wynik wpływają:

• rzadki, wodnisty stolec, który rozcieńcza próbkę i daje fałszywie niski wynik, dlatego do badania najlepiej pobrać stolec uformowany,
• zbyt długie przechowywanie próbki,
• choroby jelita cienkiego, które mogą obniżać stężenie elastazy,
• kontakt próbki z moczem lub z wodą w muszli.

Większość stosowanych testów mierzy wyłącznie ludzką elastazę, dlatego przyjmowanie preparatów enzymów trzustkowych pochodzenia zwierzęcego zwykle nie wpływa na wynik.

Wynik elastazy porównuje się z wartościami granicznymi przyjętymi dla metody i podanymi na wydruku. Niski wynik przemawia za zmniejszoną czynnością wydzielniczą trzustki. Bywa jednak skutkiem rozcieńczenia próbki rzadkim stolcem albo chorób jelita cienkiego, np. celiakii lub choroby Leśniowskiego-Crohna. Najczęstszymi przyczynami prawdziwej niewydolności trzustki u dorosłych są przewlekłe zapalenie trzustki, przebyte operacje trzustki i nowotwory tego narządu, a u dzieci mukowiscydoza. W razie wątpliwości lekarz zleca powtórzenie badania z uformowanego stolca albo szuka przyczyny za pomocą innych testów.

Szczegóły pobrania i przechowywania próbki kału podaje punkt pobrań. Przy oddawaniu próbki zgłoś przyjmowane leki, także preparaty enzymów trzustkowych.

Oznaczenie elastazy jest prostsze niż dawne badanie tłuszczu w kale, bo wymaga jednej próbki i nie wymaga zmiany diety. Ocena ilości tłuszczu wydalanego z kałem wymagała specjalnej diety i zbierania stolca przez kilka dni.

Czy wynik elastazy w zakresie oznacza zdrową trzustkę? Nie musi tak być. Przy wyniku w zakresie referencyjnym umiarkowana lub ciężka niewydolność wydzielnicza jest mało prawdopodobna, lecz łagodne zaburzenia mogą umknąć, a do oceny ostrego zapalenia trzustki służą badania krwi i obrazowe.

• Amylaza i Lipaza – enzymy oznaczane we krwi przy ostrym uszkodzeniu trzustki,
• Kał: badanie ogólne – ocena tłuszczu i resztek pokarmowych w stolcu,
• Glukoza i Hemoglobina glikowana – ocena gospodarki cukrowej, którą także reguluje trzustka,
• Witamina D3 25(OH) i Witamina B12 – ocena niedoborów przy zaburzeniach wchłaniania.