Kał – badanie ogólne

Badanie ogólne kału obejmuje trzy etapy oceny próbki:

• ocena makroskopowa obejmuje barwę, konsystencję, zapach oraz obecność śluzu, krwi lub niestrawionych resztek pokarmu,
• ocena mikroskopowa obejmuje włókna mięśniowe i krople tłuszczu (mogą świadczyć o upośledzonym trawieniu), ziarna skrobi, komórki roślinne, krwinki białe i czerwone, grzyby drożdżopodobne oraz śluz,
• badanie chemiczne określa pH stolca i obecność niektórych substancji.

Lekarz zleca koprogram przy przewlekłych lub niejasnych dolegliwościach jelitowych. Typowe wskazania to:

• biegunka, zaparcia, ból brzucha, wzdęcia albo nietypowa barwa lub zapach stolca,
• tłuste, cuchnące stolce, trudne do spłukania,
• obecność śluzu lub śladów krwi w stolcu,
• podejrzenie zaburzeń trawienia i wchłaniania, np. niewydolności trzustki lub celiakii,
• podejrzenie stanu zapalnego jelit,
• niewyjaśniony spadek masy ciała lub niedożywienie u dziecka.

Koprogram nie określa przyczyny wykrytych nieprawidłowości. Wskazuje jedynie, że w przewodzie pokarmowym występuje zaburzenie wymagające wyjaśnienia. Przy podejrzeniu zakażenia wykonuje się osobne badania: posiew kału, test na rota- i adenowirusy lub badanie na pasożyty. Przy podejrzeniu krwawienia lekarz zleca badanie krwi utajonej, a przy podejrzeniu stanu zapalnego kalprotektynę w kale.

Kał do badania ogólnego pobiera się do jednorazowego pojemnika z łopatką, wypełniając go najwyżej do jednej trzeciej objętości. Szczegółowe zasady są następujące:

• stolec nie powinien zetknąć się z moczem ani z wodą w muszli; pomaga w tym rozłożenie na desce sedesowej kawałka papieru, na który oddaje się kał,
• łopatką nabiera się kał z dwóch–trzech różnych fragmentów tej samej porcji,
• pojemnik należy dostarczyć do punktu w ciągu dwóch godzin, a jeśli to niemożliwe, do czasu dostarczenia przechowuje się go w lodówce,
• na pojemniku zapisuje się imię i nazwisko oraz datę oddania próbki.

Wynik koprogramu zależy od diety, leków i sposobu pobrania próbki. Znaczenie mają:

• dieta tłusta, bogata w błonnik lub w czerwone mięso,
• leki przeczyszczające, węgiel leczniczy, preparaty żelaza, antybiotyki i leki zobojętniające,
• kontakt próbki z moczem lub wodą,
• zbyt późne dostarczenie próbki,
• zbyt mała ilość materiału.

Wynik badania ogólnego kału zawiera słowny lub półilościowy opis wykrytych cech. Pojedyncza zmiana nabiera znaczenia dopiero w zestawieniu z objawami: krople tłuszczu i niestrawione włókna mięśniowe mogą wskazywać na zaburzenia trawienia, a krwinki białe i śluz – na stan zapalny jelit. Kolejnym krokiem bywają badania celowane, takie jak kalprotektyna czy posiew kału.

Badanie ogólne kału nie wymaga specjalnej diety. Próbkę zbiera się według zasad opisanych wyżej. Oddając pojemnik, trzeba wymienić stosowane leki i suplementy.

• Kał: krew utajona – pozwala stwierdzić ślady krwi niewidoczne gołym okiem,
• Kalprotektyna w kale – jest wskaźnikiem stanu zapalnego jelit,
• Kał: pasożyty – mikroskopowe poszukiwanie jaj i cyst pasożytów jelitowych,
• Elastaza trzustkowa w kale – pozwala ocenić wydzielanie enzymów trawiennych przez trzustkę.