Hemoglobina glikowana HbA1c

Glukoza przyłącza się do hemoglobiny trwale i pozostaje z nią do końca życia krwinki, czyli przez mniej więcej cztery miesiące. Przy długotrwale wysokim cukrze we krwi glikacji ulega więc większa część hemoglobiny. Krwinki nieustannie się odnawiają, dlatego HbA1c opisuje glikemię z niedawnej przeszłości, a największy wpływ na wynik ma ostatni miesiąc przed pobraniem.

Wynik HbA1c uzupełnia pomiary glukozy w różnych porach dnia i nie zależy od posiłku z poprzedniego dnia ani od chwilowego stresu.

Oznaczenie HbA1c wykorzystuje się w kilku sytuacjach:

• kontrola cukrzycy – pokazuje, czy stosowane leczenie utrzymuje glikemię na docelowym poziomie, i pomaga zdecydować o ewentualnej modyfikacji terapii,
• diagnozowanie cukrzycy – zalecenia Polskiego Towarzystwa Diabetologicznego wymieniają HbA1c jako jedno z kryteriów, a progi diagnostyczne określają te zalecenia,
• ocena ryzyka – przy nadwadze lub otyłości, nadciśnieniu tętniczym, podwyższonym cholesterolu lub obciążonym wywiadzie rodzinnym pomaga ocenić, czy występuje stan przedcukrzycowy,
• ocena ryzyka powikłań oraz przygotowanie do ciąży u kobiet z cukrzycą.

Termin kolejnych oznaczeń ustala lekarz prowadzący.

HbA1c nie oddaje wiernie glikemii, gdy krwinki czerwone żyją krócej lub dłużej niż zwykle albo gdy ich liczba gwałtownie się zmienia. Ostrożności wymaga ocena wyniku u osób:

• z anemią – brak żelaza, kobalaminy lub folianów może zawyżać wynik, a hemoliza go zaniżać,
• po krwawieniu, niedawnym przetoczeniu krwi lub z nasilonym rozpadem krwinek,
• z wariantami hemoglobiny, np. talasemią,
• z przewlekłą chorobą nerek lub wątroby,
• w ciąży, w której krwinki żyją krócej, a gospodarka żelazem się zmienia,
• po usunięciu śledziony.

HbA1c jest wartością uśrednioną, więc nie pokazuje wahań glukozy w ciągu dnia ani epizodów hipoglikemii. Przy dużych wahaniach stężenia glukozy wynik może się mieścić w zakresie celu.

Na wydruku znajduje się zakres referencyjny właściwy dla metody laboratorium. Wzrost HbA1c zwykle świadczy o przewlekle podwyższonej glikemii, najczęściej w cukrzycy lub stanie przedcukrzycowym, a wartość obniżona częściej wynika ze skróconego życia krwinek niż z niskiego cukru. Indywidualny cel leczenia różni się u młodych dorosłych, seniorów oraz ciężarnych, a wynik ocenia się w zestawieniu z glikemią na czczo i dolegliwościami, np. wzmożonym pragnieniem i częstym oddawaniem moczu.

HbA1c można oznaczyć po posiłku i o dowolnej godzinie. Przed pobraniem poinformuj o niedokrwistości, krwawieniach, przetoczeniach krwi i przyjmowanych lekach, ponieważ mogą one wpływać na interpretację wyniku.

• Glukoza – pomiar cukru w momencie pobrania krwi,
• Insulina i HOMA-IR – ocena insulinooporności,
• Lipidogram – cholesterol i trójglicerydy, często zaburzone przy cukrzycy,
• Kreatynina – wskaźnik czynności nerek, narażonych na powikłania cukrzycy,
• Morfologia krwi – badanie wykonywane przy podejrzeniu niedokrwistości.