Wskaźnik insulinooporności HOMA IR

HOMA-IR oblicza się, mnożąc stężenie glukozy przez stężenie insuliny i dzieląc wynik przez stałą zależną od jednostek. Wskaźnik rośnie, gdy trzustka musi wytwarzać dużo insuliny, żeby glikemia na czczo nie wzrosła, czyli gdy tkanki słabo reagują na ten hormon. Gdy tkanki dobrze odpowiadają na insulinę, wystarcza jej znacznie mniej.

Wskaźnik opiera się na dwóch pomiarach, więc błąd każdego z nich przenosi się na wynik. Pobranie krwi po śniadaniu lub zbyt krótka przerwa od posiłku sprawiają, że wynik traci wartość.

HOMA-IR wylicza się najczęściej u osób z nadmierną masą ciała, zwłaszcza z otyłością brzuszną, którym mimo starań nie udaje się schudnąć. Do innych wskazań należą:

• zespół policystycznych jajników,
• nadciśnienie i nieprawidłowy lipidogram,
• cukrzyca typu 2 w rodzinie,
• stłuszczenie wątroby,
• rogowacenie ciemne, czyli ciemne, aksamitne zgrubienia skóry w fałdach, na przykład na karku i pod pachami.

Wymienione stany mogą mieć także inne przyczyny niż insulinooporność.

HOMA-IR nie rozstrzyga o rozpoznaniu insulinooporności ani cukrzycy, ponieważ wytyczne diabetologiczne nie uznają go za kryterium diagnostyczne. Wskaźnik ma charakter pomocniczy; pełniejszą ocenę dają glukoza, HbA1c, masa ciała, lipidogram, a w razie potrzeby krzywa po obciążeniu glukozą. Insulinę mierzy się w laboratoriach różnymi metodami, a jednej, powszechnie przyjętej granicy HOMA-IR brak, bo zależy ona od wieku, płci, populacji i sytuacji klinicznej. Wartości z różnych pracowni bywają więc nieporównywalne i kolejne oznaczenia lepiej wykonywać w tym samym miejscu.

Wynik HOMA-IR porównuje się z przedziałem podanym na wydruku, który zależy od metody oznaczania i populacji, dlatego granic znalezionych w internecie nie należy odnosić do własnego wyniku. Lekarz ocenia wskaźnik łącznie z pozostałymi parametrami metabolicznymi, a gdy wynik budzi wątpliwości, często zleca powtórzenie badania.

Wynik HOMA-IR najczęściej zaburza posiłek zjedzony przed pobraniem. Wynik zmieniają także:

• metformina, sterydy, hormony i część leków psychiatrycznych,
• ostra choroba i silny stres,
• niedobór snu,
• nieodpowiedni odstęp od ostatniego posiłku, zarówno za krótki, jak i przedłużony głód.

Na badanie HOMA-IR przychodzi się na czczo; ostatnim posiłkiem jest kolacja zjedzona poprzedniego dnia do 18.00–19.00. Insulina ma rytm dobowy, więc pobranie odbywa się rano, nie później niż o 9.00. Przy pobraniu zgłoś przyjmowane leki.

Przy wyniku granicznym lekarz często zleca dokładniejsze badanie, czyli krzywą glukozowo-insulinową po obciążeniu glukozą, na przykład insulinę po obciążeniu. Pierwsze pobranie odbywa się na czczo, a następne – co określony czas po wypiciu roztworu glukozy. Krzywa pokazuje tempo wzrostu i spadku glikemii oraz ilość insuliny, jakiej trzustka potrzebuje, by glikemia wróciła do wartości wyjściowej.

Insulinooporność to stan osłabionej reakcji komórek na insulinę, który może poprzedzać cukrzycę typu 2 nawet o wiele lat. Często towarzyszą jej otyłość brzuszna, nadciśnienie, zaburzenia lipidowe (wysokie trójglicerydy i niski cholesterol HDL), stłuszczenie wątroby i zespół policystycznych jajników. Te zaburzenia tworzą razem zespół metaboliczny, a jego obecność zwiększa ryzyko cukrzycy typu 2, zawału i udaru. Dlatego razem z HOMA-IR bada się zwykle lipidogram, próby wątrobowe i HbA1c.

Insulinooporność występuje także u osób szczupłych, szczególnie przy rodzinnym obciążeniu cukrzycą. Może się nasilać przy niedoborze snu, przewlekłym stresie i w niektórych chorobach hormonalnych, takich jak nadmiar kortyzolu i niedoczynność tarczycy.

Czy HOMA-IR służy do rozpoznania cukrzycy? Nie, o cukrzycy świadczą według wytycznych wyniki glukozy, HbA1c lub testu obciążenia glukozą.

Czy wystarczy sama insulina na czczo? Nie, wynik insuliny bez glukozy jest trudny do oceny, dlatego wskaźnik wylicza się z obu wartości.

Czy metformina zmienia wynik HOMA-IR? Tak; zmieniają go też sterydy i część innych leków, więc trzeba je zgłosić przed pobraniem.

Czy można powtórzyć badanie, jeśli wynik jest nietypowy? Tak, pod warunkiem zachowania zasad pobrania: kolacji zjedzonej odpowiednio wcześnie i pobrania krwi rano.

• Insulina i Glukoza – dwa pomiary, z których wylicza się wskaźnik,
• Hemoglobina glikowana HbA1c – odzwierciedla przeciętną glikemię z około trzech miesięcy,
• Pakiet badań Insulinooporność – zestaw badań w kierunku insulinooporności,
• Lipidogram – ocena tłuszczów we krwi.