Antytrombina III, aktywność

Antytrombina jest białkiem wytwarzanym w wątrobie i głównym naturalnym inhibitorem krzepnięcia krwi. Unieczynnia trombinę oraz aktywne czynniki IXa, Xa, XIa i XIIa. Heparyna wielokrotnie przyspiesza to działanie, dlatego od ilości antytrombiny zależy też skuteczność leczenia heparyną. Gdy antytrombiny brakuje, aktywne czynniki krzepnięcia utrzymują się w krążeniu dłużej, co sprzyja tworzeniu zakrzepów.

Badanie aktywności ocenia działanie białka, a nie tylko jego ilość. Wrodzony niedobór typu I polega na zmniejszonej ilości antytrombiny, a typ II na zaburzonej funkcji przy zachowanym stężeniu.

Lekarz kieruje na badanie AT III najczęściej w następujących sytuacjach:

• zakrzepica żylna bez uchwytnej przyczyny, nawracająca lub występująca w młodym wieku,
• zakrzepica w nietypowym miejscu, na przykład w żyłach jamy brzusznej lub mózgu,
• potwierdzony niedobór antytrombiny u bliskiego krewnego,
• zakrzepica w ciąży oraz niektóre powikłania położnicze,
• słaba odpowiedź na leczenie heparyną.

Oznaczenia AT III nie wykonuje się przesiewowo u wszystkich ani w celu stwierdzenia świeżego zakrzepu.

Spadek aktywności antytrombiny bywa skutkiem wady wrodzonej, lecz częściej ma podłoże nabyte. Należą do nich ciężkie choroby wątroby, utrata białka przez nerki w zespole nerczycowym, rozsiane wykrzepianie wewnątrznaczyniowe (DIC), sepsa, ostra niewydolność oddechowa (ARDS), rozległe operacje, stan przedrzucawkowy w ciąży oraz leki, czyli heparyna niefrakcjonowana, asparaginaza i preparaty estrogenowe, także antykoncepcyjne. U noworodków aktywność AT jest fizjologicznie niższa niż u dorosłych.

Aktywność powyżej zakresu referencyjnego rzadko ma znaczenie dla zdrowia; spotyka się ją między innymi w trakcie leczenia antagonistami witaminy K i w cholestazie. Niektóre leki z grupy inhibitorów czynnika Xa, w zależności od metody, mogą zawyżać wynik i maskować niedobór.

Wynik odnosi się do zakresu referencyjnego z wydruku. Niską aktywność uzyskaną w czasie ostrej choroby lub leczenia heparyną lekarz zwykle sprawdza ponownie w stabilnym stanie. O wrodzonym niedoborze można mówić dopiero po wykluczeniu przyczyn nabytych i potwierdzeniu wyniku w kolejnej próbce, a w razie potrzeby po oznaczeniu stężenia białka.

Oznaczenia AT III nie planuje się na czas ostrej choroby ani na okres tuż po podaniu heparyny niefrakcjonowanej. Na pobranie zgłasza się bez śniadania, w godzinach 7–10, a kolację poprzedniego dnia kończy się do 18; obfity, tłusty posiłek przed badaniem jest odradzany. Z powodu wahań dobowych kolejne pomiary wykonuje się o zbliżonej godzinie. Wysiłek i stres przed pobraniem mogą wpłynąć na wynik. Termin badania wymaga wcześniejszego uzgodnienia z punktem pobrań. Leków przeciwkrzepliwych nie odstawia się bez decyzji lekarza.

• Białko C, aktywność – drugi z naturalnych antykoagulantów,
• Białko S wolne – frakcja białka S współdziałająca z białkiem C,
• Czynnik V Leiden – częsta wrodzona przyczyna nadkrzepliwości,
• Nadkrzepliwość – panel podstawowy – zestaw badań w kierunku trombofilii,
• APTT – czas krzepnięcia stosowany m.in. przy leczeniu heparyną.