Białko S wolne

Białko S jest wytwarzane głównie w wątrobie i, podobnie jak białko C, wymaga do pełnej funkcji witaminy K. Pełni rolę kofaktora: przyspiesza działanie aktywnego białka C, które unieczynnia czynniki krzepnięcia Va i VIIIa. Większość białka S we krwi, około 60%, jest połączona z białkiem dopełniacza C4bBP i nie uczestniczy w tej reakcji. Funkcję przeciwkrzepliwą pełni tylko frakcja wolna, dlatego jej pomiar dobrze odpowiada ilości białka S zdolnego do działania.

Wrodzony niedobór białka S przekazywany jest w sposób autosomalny dominujący, a wyróżnia się jego trzy typy:

• typ I, w którym obniżone jest zarówno białko S całkowite, jak i wolne,
• typ II, w którym ilość białka jest zachowana, ale jego aktywność jest osłabiona,
• typ III, w którym obniżona jest tylko frakcja wolna.

Badanie białka S wolnego ujawnia typy I i III. Typ II wymaga testu aktywności, o którym decyduje lekarz.

Lekarz rozważa to badanie przy zakrzepie w żyłach głębokich, zatorze płucnym lub zakrzepowym zapaleniu żył, które wystąpiły bez wyraźnej przyczyny, nawracają albo pojawiły się przed 50. rokiem życia. Inne wskazania to potwierdzony niedobór białka S w rodzinie, niektóre przypadki utraty ciąży oraz plamica piorunująca u noworodka. Badanie nie służy do sprawdzania, czy zakrzep powstał w danej chwili.

Niski wynik często ma przyczynę nabytą. Stężenie wolnego białka S spada w ciąży, podczas stosowania estrogenów i antykoncepcji hormonalnej, w chorobach wątroby, przy niedoborze witaminy K oraz w trakcie leczenia warfaryną lub acenokumarolem. Obniżenie występuje też w ostrym stanie zapalnym i ciężkim zakażeniu, ponieważ rośnie wtedy ilość białka C4bBP wiążącego białko S, a także w zespole nerczycowym i zakażeniu HIV. W ostrej fazie zakrzepicy wynik bywa trudny do oceny.

Wynik porównuje się z zakresem referencyjnym laboratorium, który może zależeć od płci i wieku. Rozpoznanie wrodzonego niedoboru wymaga wykluczenia przyczyn nabytych i potwierdzenia niskiego wyniku w kolejnej próbce pobranej w stabilnym stanie. Wynik w granicach przedziału odniesienia nie dotyczy innych postaci trombofilii, dlatego lekarz łączy go z badaniami białka C, antytrombiny i wariantów genetycznych.

Oznaczenie białka S wolnego nie wymaga specjalnych przygotowań, ale obowiązują zasady pobrań do badań krzepnięcia. Na pobranie zgłasza się na czczo między 7 a 10, a ostatni, lekkostrawny posiłek je się poprzedniego dnia do 18. Z powodu wahań dobowych powtórny pomiar planuje się na podobną godzinę. Wysiłek i stres przed pobraniem nie są wskazane, a wizytę uzgadnia się wcześniej z punktem pobrań. Leków przeciwkrzepliwych nie odstawia się bez porozumienia z lekarzem.

• Białko C, aktywność – białko, którego działanie wspiera białko S,
• Antytrombina III, aktywność – trzeci naturalny antykoagulant,
• Czynnik V Leiden – wariant genetyczny zwiększający skłonność do zakrzepicy,
• Nadkrzepliwość – panel podstawowy – zestaw badań w kierunku trombofilii,
• Antykoagulant toczniowy – badanie w kierunku zespołu antyfosfolipidowego.