CA-50 – marker nowotworowy m.in. nowotworów przełyku

Antygen CA-50 jest strukturą cukrową związaną z lipidami i białkami błon komórkowych nabłonka przewodu pokarmowego. Komórki niektórych nowotworów wytwarzają go w większej ilości i uwalniają do krwi. Budową przypomina CA 19-9, dlatego oba markery zachowują się podobnie, a lekarz decyduje się zwykle na jeden z nich lub zleca je łącznie. CA-50 nie należy do standardowych markerów raka przełyku, choć bywa oznaczany także u chorych na ten nowotwór.

CA-50 zleca się najczęściej osobie, u której nowotwór przewodu pokarmowego został już stwierdzony innymi metodami. Porównanie stężenia przed leczeniem i po nim pomaga ocenić, jak choroba reaguje na terapię, a wzrost w późniejszych oznaczeniach skłania lekarza do dalszych badań. Podwyższone wartości opisywano w raku trzustki, okrężnicy i odbytnicy, żołądka, wątroby oraz dróg żółciowych, a sporadycznie także w nowotworach płuca, jajnika, nerki czy prostaty.

CA-50 nie służy do sprawdzania zdrowia u osób bez dolegliwości. Przy objawach takich jak trudności w połykaniu, utrata masy ciała czy ból brzucha diagnostykę prowadzi lekarz, który dobiera badania obrazowe i endoskopowe.

Stężenie CA-50 może wzrosnąć w chorobach łagodnych, zwłaszcza tych, w których dochodzi do zastoju żółci. Do najczęstszych należą:

• marskość i zapalenie wątroby,
• zapalenie trzustki, zarówno ostre, jak i przewlekłe,
• żółtaczka mechaniczna, na przykład przy kamicy dróg żółciowych,
• wrzodziejące zapalenie okrężnicy oraz część chorób autoimmunologicznych.

Dlatego przy współistniejącej chorobie wątroby lub trzustki podwyższone stężenie CA-50 ocenia się szczególnie ostrożnie.

Niski wynik CA-50 nie wyklucza nowotworu. Część chorych, szczególnie we wczesnym stadium choroby, ma stężenie mieszczące się w przedziale odniesienia. U osób z fenotypem Lewis a-ujemnym i b-ujemnym, które nie wytwarzają CA 19-9, CA-50 bywa jednak oznaczalny, ponieważ przeciwciało reaguje także ze strukturą cukrową niezależną od układu Lewis. Przy bardzo dużym stężeniu antygenu niektóre metody pomiaru mogą też dawać wynik zaniżony, co określa się efektem haka.

Biotyna (witamina B7) przyjmowana w dużych dawkach, na przykład w preparatach poprawiających kondycję skóry i włosów, może zakłócać testy immunochemiczne. Podobny wpływ mają przeciwciała heterofilne obecne w surowicy niektórych osób. Wyniki uzyskane różnymi zestawami odczynników nie są wprost porównywalne, dlatego kolejne pomiary porównuje się wtedy, gdy wykonano je w jednej pracowni tym samym testem.

Szczegóły pobrania krwi przekazuje punkt pobrań. Osoba badana zgłasza przy pobraniu, jakie leki i suplementy przyjmuje.

• CA 19-9 – marker o podobnej budowie, częściej stosowany w raku trzustki,
• CEA – antygen oznaczany przy nowotworach jelita grubego,
• CA 72-4 – marker związany z rakiem żołądka,
• Próby wątrobowe – ocena wątroby i zastoju żółci, które wpływają na CA-50,
• Lipaza – enzym trzustkowy przy podejrzeniu zapalenia trzustki.