CK

Kinaza kreatynowa jest enzymem, który pomaga komórkom magazynować i szybko uwalniać energię. Największe ilości CK zawierają mięśnie szkieletowe, serce i mózg. Kiedy włókna mięśniowe są uszkodzone, CK przedostaje się z nich do krwi i jej aktywność w surowicy wzrasta.

Cząsteczka CK jest zbudowana z dwóch podjednostek, M (mięśniowej) i B (mózgowej), i występuje jako CK-MM, CK-MB oraz CK-BB. W mięśniach szkieletowych przeważa CK-MM, w sercu dużą część enzymu tworzy także CK-MB, a CK-BB występuje głównie w mózgu i rzadko trafia do krwi. Standardowe oznaczenie podaje aktywność całkowitą, czyli sumę tych form, w której przeważa postać mięśniowa.

• ból, osłabienie lub sztywność mięśni bez jasnej przyczyny,
• ciemny mocz po urazie albo dużym wysiłku,
• podejrzenie choroby mięśni, na przykład zapalenia mięśni lub dystrofii,
• ocena mięśni u osoby przyjmującej leki, które mogą na nie działać, między innymi statyny,
• uraz zmiażdżeniowy, porażenie prądem lub drgawki,
• ocena obciążenia mięśni u sportowców.

Przy podejrzeniu zawału serca oznacza się troponinę, a nie CK. Kinaza kreatynowa straciła w tej roli znaczenie po wprowadzeniu nowszych markerów.

Intensywny trening podnosi aktywność CK, a podwyższenie bywa widoczne jeszcze przez kilka kolejnych dni. Wpływają na nią także zastrzyk domięśniowy, uraz, operacja, długie leżenie w niewygodnej pozycji, niedoczynność tarczycy, alkohol oraz niektóre leki. U osób o dużej masie mięśniowej wynik bywa wyższy.

Zdarza się również wysoka aktywność CK bez wyraźnej przyczyny, na przykład z powodu makroform enzymu. O potrzebie poszerzenia diagnostyki decyduje w takiej sytuacji lekarz.

Wynik CK porównuje się z zakresem referencyjnym z wydruku, bo granice tego zakresu zależą od płci, wieku pacjenta i stosowanej metody. Znaczenie ma skala wzrostu: niewielkie odchylenie po wysiłku ma inną wagę niż bardzo wysoka aktywność przy bólu mięśni i ciemnym moczu, która może świadczyć o rozpadzie mięśni (rabdomiolizie) obciążającym nerki. Aktywność CK mieszcząca się w zakresie nie oznacza, że mięśnie są zdrowe, zwłaszcza w chorobach przewlekłych, w których tkanka mięśniowa zanika.

Lekarz interpretuje CK najczęściej w zestawieniu z AST, LDH, kreatyniną i potasem i na tej podstawie ustala dalsze postępowanie.

Przed pobraniem krwi należy unikać znacznego wysiłku fizycznego, na przykład forsownego marszu. W tym okresie osoba badana nie powinna też otrzymywać zastrzyków domięśniowych. Hemoliza, czyli rozpad krwinek w próbce, zaburza oznaczenie.

• AST – enzym obecny także w mięśniach,
• Dehydrogenaza mleczanowa (LDH) – enzym, którego przybywa w surowicy przy rozpadzie różnych tkanek,
• Mioglobina – białko mięśniowe, które pojawia się we krwi szybciej niż CK,
• Kreatynina – parametr nerkowy ważny, gdy dochodzi do rozpadu mięśni,
• Potas – pierwiastek, którego stężenie zmienia się przy uszkodzeniu mięśni.