Dihydrotestosteron (DHT)

DHT powstaje głównie z testosteronu w tkankach obwodowych, a gonady wydzielają go tylko w niewielkiej ilości. Za tę przemianę odpowiada 5-alfa-reduktaza – enzym aktywny m.in. w gruczole krokowym, skórze i cebulkach włosów. Receptor androgenowy łączy się z DHT mocniej niż z testosteronem, stąd duża rola tego hormonu w kształtowaniu męskich narządów płciowych w życiu płodowym, a później we wzroście owłosienia i powiększaniu się prostaty.

DHT działa przede wszystkim w miejscu, w którym powstaje, więc hormon krążący we krwi jest tylko niewielką częścią jego całkowitej puli. U kobiet DHT powstaje głównie z androstendionu, a częściowo także z DHEA. Nadmiar androgenów sprzyja u nich trądzikowi, łojotokowi i nadmiernemu owłosieniu.

Badanie DHT zleca się zwykle wtedy, gdy podstawowe badania hormonalne nie wyjaśniają objawów albo trzeba ocenić leczenie:

• przy zaawansowanym łysieniu androgenowym lub uporczywym trądziku,
• przy podejrzeniu nadmiaru androgenów u kobiet, np. z hirsutyzmem, nieregularnymi miesiączkami lub zespołem policystycznych jajników,
• w trakcie leczenia inhibitorami 5-alfa-reduktazy, stosowanymi np. przy łagodnym rozroście prostaty,
• przy zaburzeniach dojrzewania i rozwoju płciowego u dzieci,
• u mężczyzn z niepłodnością lub podejrzeniem hipogonadyzmu.

Ilość DHT krążącego we krwi słabo przekłada się na to, jak silnie hormon działa w skórze lub w prostacie. Duże znaczenie mają wrażliwość receptorów i ilość DHT wytwarzanego w samej tkance, a te zależą w dużej mierze od uwarunkowań genetycznych. Dlatego wiele osób z łysieniem androgenowym ma DHT w granicach zakresu referencyjnego, a diagnozę stawia lekarz przede wszystkim na podstawie badania skóry głowy, trichoskopii i wywiadu. Badanie DHT nie pozwala też przewidzieć, jak zadziała leczenie.

Wynik DHT ocenia się według zakresu referencyjnego, który jest inny dla mężczyzn, kobiet i dzieci oraz zależy od metody oznaczenia. Wynik DHT nabiera znaczenia dopiero w zestawieniu z testosteronem, białkiem SHBG i dolegliwościami pacjenta. Podwyższone stężenie DHT bywa związane z nadmiarem androgenów, np. w PCOS, albo z przyjmowaniem preparatów testosteronu, a obniżone z hipogonadyzmem, niedoborem 5-alfa-reduktazy lub leczeniem finasterydem czy dutasterydem. U kobiet lekarz bierze pod uwagę także androstendion i DHEA-SO4.

Najsilniej na wynik DHT wpływają leki hamujące 5-alfa-reduktazę, a także inne leki i suplementy:

• finasteryd i dutasteryd, które wyraźnie obniżają stężenie DHT, dlatego wynik osoby leczonej ocenia się inaczej niż wynik osoby bez leczenia,
• leki hormonalne, sterydy anaboliczne i preparaty testosteronu,
• zmiany stężenia SHBG,
• choroby wątroby,
• suplementy z biotyną, która zakłóca część testów.

Szczegóły pobrania krwi do badania DHT podaje punkt pobrań. Przy rejestracji wymień stosowane leki, zwłaszcza finasteryd, dutasteryd i preparaty hormonalne, a także suplementy.

Czy badanie DHT jest potrzebne do rozpoznania łysienia androgenowego? Zwykle nie jest potrzebne. O łysieniu androgenowym świadczy przede wszystkim charakterystyczny obraz przerzedzenia włosów, a pomiar DHT przydaje się raczej wyjątkowo, np. przy podejrzeniu ogólnego nadmiaru androgenów.

Czy obniżenie DHT leczy łysienie? Leki hamujące 5-alfa-reduktazę mogą spowalniać wypadanie włosów, ale o leczeniu decyduje lekarz po ocenie korzyści i działań niepożądanych.

Czy DHT oznacza się razem z testosteronem? Tak, oba hormony często bada się jednocześnie, ponieważ DHT powstaje z testosteronu.

• Testosteron – hormon, z którego powstaje DHT,
• Testosteron wolny – aktywna, niezwiązana z białkami część testosteronu,
• Androstendion – główny prekursor androgenów u kobiet,
• DHEA-SO4 – androgen wytwarzany w nadnerczach,
• PSA całkowity – badanie przydatne przy zmianach w prostacie.