PSA całkowity

PSA jest enzymem wytwarzanym przez nabłonek stercza; trafia do nasienia, gdzie rozrzedza je po wytrysku. W surowicy krąży jedynie jego śladowa część, a większa ilość pojawia się, gdy w prostacie zachodzą zmiany – powiększenie, zapalenie albo nowotwór – lub gdy gruczoł zostanie podrażniony.

Nie musi. PSA jest charakterystyczne dla prostaty jako narządu, ale nie dla komórek nowotworowych, więc jego wzrost ma wiele możliwych przyczyn. Stężenie PSA rośnie także w łagodnym rozroście prostaty, w jej zapaleniu, przy infekcji dróg moczowych, zatrzymaniu moczu i po niektórych zabiegach. Również wynik poniżej progu odcięcia nie wyklucza raka prostaty.

Lekarz zleca PSA całkowity najczęściej przy dolegliwościach związanych z oddawaniem moczu, takich jak częste parcie, także w nocy, słaby strumień moczu i uczucie niepełnego opróżnienia pęcherza. Do pozostałych wskazań należą:

• badanie przesiewowe, o którego wykonaniu i terminie decyduje lekarz po rozmowie o korzyściach i ryzyku, z uwzględnieniem wieku i obciążenia rodzinnego,
• podejrzenie raka prostaty, na przykład po badaniu per rectum,
• kontrola po leczeniu raka prostaty,
• ocena leczenia łagodnego rozrostu prostaty.

PSA podwyższają przede wszystkim łagodny rozrost prostaty, zapalenie prostaty i infekcje dróg moczowych. Do innych przyczyn należą:

• niedawny wytrysk oraz intensywny wysiłek, szczególnie jazda na rowerze,
• cewnikowanie, biopsja oraz zabiegi urologiczne i endoskopowe,
• zatrzymanie moczu,
• wiek, ponieważ stężenie PSA fizjologicznie rośnie z wiekiem.

Finasteryd i dutasteryd, stosowane w łagodnym rozroście stercza, po około pół roku przyjmowania obniżają PSA mniej więcej o połowę. Jeśli lekarz nie wie o ich stosowaniu, wynik może zostać oceniony jako korzystniejszy, niż jest w rzeczywistości.

Przez 24 godziny przed badaniem PSA całkowitego należy powstrzymać się od aktywności seksualnej i znacznego wysiłku fizycznego, w szczególności od jazdy na rowerze. Krew pobiera się przed planowaną biopsją, cystoskopią czy innym zabiegiem w obrębie prostaty; po takim zabiegu z oznaczeniem odczekuje się 2–3 tygodnie. Poinformuj o infekcji układu moczowego i przyjmowanych lekach.

Wynik PSA całkowitego podaje się z wartością odcięcia właściwą dla metody, a niekiedy także dla wieku. Liczbę zestawia się z wiekiem mężczyzny, jego dolegliwościami, badaniem prostaty przez odbyt i objętością gruczołu; znaczenie ma też tempo, w jakim PSA rośnie w kolejnych pomiarach. Gdy wynik budzi wątpliwości, lekarz powtarza pomiar albo zleca PSA wolny ze wskaźnikiem, rezonans magnetyczny lub biopsję. Dalsze postępowanie ustala lekarz rodzinny lub urolog.

• PSA panel: PSA całkowity i wolny – wskaźnik %fPSA przy umiarkowanie podwyższonym wyniku,
• Mocz – badanie ogólne – infekcje dróg moczowych, które podwyższają PSA,
• Testosteron i Dihydrotestosteron – hormony wpływające na prostatę,
• Kreatynina – ocena nerek przy zaburzeniach oddawania moczu.