FT3

Większość trójjodotyroniny powstaje poza tarczycą, ponieważ sam gruczoł wytwarza jej niewiele. W wątrobie, nerkach i mięśniach enzymy odłączają jeden atom jodu od tyroksyny (T4) i przekształcają ją w czynną T3. Stężenie FT3 zależy więc zarówno od pracy tarczycy, jak i od sprawności tej przemiany.

Przemiana tyroksyny w T3 zwalnia w ciężkiej chorobie, podczas głodzenia i pod wpływem niektórych leków. Powstaje wtedy więcej nieczynnej odwrotnej trójjodotyroniny, opisanej przy badaniu rT3.

Badanie FT3 rzadko jest pierwszym badaniem tarczycy; lekarz zleca je zwykle w określonych sytuacjach:

• przy niskim TSH i FT4 w granicach zakresu – wtedy FT3 pozwala ocenić, czy występuje mniej częsta odmiana nadczynności, w której nadmiar dotyczy tylko trójjodotyroniny (tzw. T3-toksykoza),
• przy podejrzeniu choroby Gravesa i Basedowa oraz w trakcie jej leczenia,
• gdy objawy, takie jak szybkie bicie serca i drżenie rąk, nie zgadzają się z wynikiem FT4,
• u osób przyjmujących amiodaron, który zaburza przemiany hormonów tarczycy,
• w ciężkich chorobach, gdy podejrzewa się zespół niskiej T3.

Wolną T3 oznacza się dlatego, że tylko ta niewielka, niezwiązana z białkami część hormonu działa w tkankach. Ponad 99% T3 we krwi jest przyłączone do białek transportujących, dlatego pomiar T3 całkowitej zmienia się wraz z ich ilością, niezależnie od pracy tarczycy. Estrogeny w ciąży, w tabletkach antykoncepcyjnych lub w terapii hormonalnej zwiększają ilość białek nośnikowych, a choroby wątroby i nerek ją zaburzają. Stężenie wolnej frakcji lepiej odzwierciedla ilość hormonu, który rzeczywiście działa.

Zakres referencyjny FT3 podaje laboratorium na wydruku; zależy on od zastosowanej metody, a u dzieci i kobiet w ciąży ma inne granice niż u pozostałych dorosłych. Podwyższone FT3 przy niskim TSH może świadczyć o nadczynności tarczycy, a obniżone – o niedoczynności albo o zespole niskiej T3 w przebiegu innej choroby. Jeden wynik spoza zakresu rzadko przesądza o diagnozie, bo jego sens zależy od TSH, FT4, dolegliwości i stosowanych leków.

Na wynik FT3 wpływają leki, ciężkie choroby, głodzenie i sposób oznaczenia:

• heparyna, która zawyża oznaczenie wolnych hormonów,
• amiodaron, beta-blokery (np. propranolol), glikokortykosteroidy, estrogeny i inne leki wpływające na przemianę lub transport hormonów,
• ciężka choroba, głodzenie i diety niskokaloryczne, które zmniejszają wytwarzanie czynnej T3,
• ciąża i wiek,
• suplementy z biotyną, która może zakłócać oznaczenie.

Badanie FT3 nie wymaga szczególnego przygotowania, z wyjątkiem osób leczonych heparyną. Heparyna zawyża wynik, dlatego u takich osób krew najlepiej pobrać przed kolejną dawką leku, a o ewentualnym wyborze innego badania decyduje lekarz. U osób z ostrymi chorobami niezwiązanymi z tarczycą FT3 oznacza się razem z TSH. W punkcie pobrań wspomnij o lekach na tarczycę, innych lekach hormonalnych i preparatach zawierających biotynę.

Zespół niskiej T3 to stan, w którym w ciężkiej chorobie organizm zmniejsza przemianę tyroksyny w czynną T3, a zwiększa wytwarzanie nieczynnej odwrotnej T3. Występuje także po zabiegach, przy głodzeniu i niedożywieniu. Stężenie FT3 spada, a TSH i FT4 pozostają w zakresie lub są nieznacznie zmienione. Uważa się, że ten mechanizm pomaga organizmowi oszczędzać energię; nie jest on klasyczną chorobą tarczycy i zwykle ustępuje po wyzdrowieniu. Dlatego u osób ciężko chorych diagnozę niedoczynności tarczycy stawia się z dużą ostrożnością, a pomocniczo bywa oznaczana rT3.

Czy niskie FT3 przy TSH i FT4 w zakresie wymaga leczenia? Nie zawsze. W przebiegu chorób ogólnych niskie FT3 bywa przejściowe i ustępuje po wyzdrowieniu, a o ewentualnym leczeniu decyduje lekarz.

Czy FT3 trzeba badać na czczo? Nie, badanie FT3 nie wymaga pozostawania na czczo. Przed pobraniem należy natomiast poinformować o leczeniu heparyną.

Czy suplementacja selenu podnosi FT3? Nie ma prostej zależności między przyjmowaniem selenu a stężeniem FT3, a o suplementacji decyduje lekarz.

• Pakiet badań tarczycowy pełny – hormony tarczycy i przeciwciała w jednym zestawie,
• TSH – hormon przysadki, od którego zaczyna się ocenę tarczycy,
• FT4 – wolna tyroksyna, prekursor czynnej T3,
• Odwrotna trójjodotyronina (rT3) – nieczynna postać T3, oceniana przy zaburzonej przemianie hormonów,
• TRAb – przeciwciała przeciw receptorowi TSH, typowe dla choroby Gravesa i Basedowa.